Spaans alfabet (R-Z)

República. (Republiek). Staatsvorm van Spanje met aan het hoofd een koning. Uitdrukking is dat Spanjaarden niet monarchistisch maar wel ‘juancarlistisch’ zijn, in verwijzing naar huidige monarch. Twee serieuze republikeinse projecten rond begin twintigste eeuw liepen uit op mislukking. (Zie ook: Leonor).
Siesta. (Siësta). Korte rustpauze in het midden van de dag - veelal als luiheid in het buitenland uitgelegd - met grote heilzame werking. Niet te verwarren met overdreven werktijden (9.00 - 14.00 uur en van 17.00 tot 20.00) die geglobaliseerde economie tot wanhoop brengt.
Toro. (Stier). Spaanse krachtmeting tussen mens en dier waarbij de stierenvechter voor het vrouwelijke staat en de stier voor brute mannelijke kracht. Wordt door helft van Spanjaarden koppig als cultuur beschouwd. Stier vervangt steeds vaker wapenschild als symbool van het land. (Zie ook: Olé).
Unión Europea. (Europese Unie). Voornaamste factor bij snelle modernisering van het land (1986) na dood van dictator (1975). Internationale inbedding voorkomt opkomst van nieuwe despoten, is sterk overheersende opvatting. Einde van Europese cohesiefondsen is factor van zorg.
Viva. (Leve). Vast woordgebruik in combinatie met ‘rey’ (‘Leve de koning!’), ‘república’ (‘Leve de republiek!’), m.n. met ‘España’ (‘Leve Spanje!’). Samenvoeging in Nederland door I. Marina onsterfelijk gemaakt. (‘Ik hou van dansen en muziek / E viva España / Geef mij maar alle dagen zon / España por favor’).
Whisky. (Whisky). Uit gerst gestookte sterke drank, populair onder jongeren bij openbare drinkpartijen (‘botellon’) en veel voorkomende factor bij verkeersdoden (2005: 4.5000 doden). Verspaansing van ‘whiskey’ in ‘güisqui’ is vooral te horen naarmate het later op de avond wordt.
Equis. (X). Amper voorkomende letter in Spaans alfabet, gebruikt in combinatie met ‘rayos’ (lett: x-stralen, röntgenstralen), met ‘sala’ (x-zaal, pornobioscoop) en met ‘película’ (xxx-film, pornofilm). Opkomst van Spanje als immigratieland leidt begin 21ste eeuw tot groei van ‘xenofobia’ (afkeer van vreemdelingen).
Yo. (Ik). Weinig gebruikt persoonlijk voornaamwoord door sterke aanwezigheid van familie en regio bij persoonlijkheid van de Spanjaard, hetgeen weer matige publieke sociale voorzieningen verklaart. In opkomst bij roddelprogramma’s op televisie: ik denk dus ik vind, etc. Uitdrukking: Yo que tú. (‘Als ik jou was’).
Zipi y Zape. (Zipi en Zape). Spaanse stripfiguren bedacht in de jaren vijftig en sindsdien onderdeel van collectief geheugen. Tweede succesvolste strip na Mortadelo y Filemón, gebaseerd op het leven van twee geheim agenten. (In Nederlandse vertaling: Paling & Co). Daarbij de eeuwige vraag wie nu Paling en wie Co is.
-
Dit is mijn laatste blog op deze plek, die tot mijn grote verrassing ruim vierduizend internetters trok. Bedankt voor het lezen en ook voor jullie reacties! ¡Adios! Ik schrijf verder op de website www.nos.nl/nosjournaal/columns/madrid/index.html.

Spaans alfabet (J-Q)

Jamón. Ham. Vast onderdeel binnen ritueel van Spaans aperitief, soms in combinatie met aceitunas (olijven) of ook met tortilla (ei-aardappelgerecht). Meest Europese variant is jamón york (gekookte ham), meer Spaans geldt jamón serrano (rauwe ham). Het summum hier weer van is pata negra.
K. Nauwelijks voorkomende letter binnen orthografie, zij het incidenteel gebruikt als alternatief voor letter ‘C’: Vallekas i.p.v. Vallecas. Voorkomend bij buitenlandse begrippen: kibutz (kibboets), kilovatio (kilowatt) en zelfs kraker (kraker). (Bron: Wolters Sterwoordenboek Nederlands-Spaans, 1e druk.).
Leonor. (Leonoor). (Geb. 2005). Dochter van kroonprins Felipe en diens vrouw Letizia. Beoogd Spaans vorstin rond jaar 2050, zij het dat dun ijs onder monarchie onzekere factor is. Belangrijke andere Spaanse vorstinnen: Isabel la Católica, Juana la Loca (Johanna de Waanzinnige). (Zie ook: República.).
Madrid. Hoofdstad van het koninkrijk Spanje, daartoe aangewezen na eenmaal voltooide inquisitie in 16de eeuw. Jonge geschiedenis als landscentrum geven hoofdstad sterk provinciaal en betoverend karakter. Uitdrukking: De Madrid al cielo (Van Madrid naar de hemel). (Zie ook: Barcelona.).
Nacionalismo. (Nationalisme). Foutief Spaans woordgebruik voor regionaal verschijnsel, veroorzaakt door nationalistische sentimenten voor afzonderlijke regio: Catalanen weten dat hun deelstaat geen natie is, maar voelen het wel zo. In gewapend conflict om afscheiding van regio’s vielen ruim 800 doden.
Ñ. Spreek uit: ‘enje’. Losstaande letter in alfabet veelal gebruikt als icoon voor eigenheid van Spaanse taal. Trots van Hispaanse filologen. Gevecht om erkenning van letter binnen internationaal computergebruik c.q. internetadressen leidde nog niet tot resultaat.
Olé. Kreet gebruikt bij aanmoedigingen, veelal te horen bij ongelijke strijd tussen matador en stier. (Zie: ‘Asterix in Hispania’ door Goscinny / Uderzo. Hachette Livre, 1969) Ook veelvuldig ingezet door Spanjaarden bij allerhande sportevenementen, m.n. voetbaltoernooien: “Olé olé olé. We are the champions.” (Zie ook: Toro.).
Portugal. Buurland ten westen van Iberisch schiereiland met sterk eigen identiteit haaks op Spaanse mores. Relatie vergelijkbaar met klein Nederland naast groot Duitsland. Oorlogsjaar 1580 maakt deel uit van collectief geheugen.
Quijote. (Lett: ‘Naïeve idealist’). Naam van de vernuftige edelman van La Mancha in klassiek werk van Miguel de Cervantes. In 2002 edelmoedig in Nederlands vertaald door Barber van de Pol. “In een plaatsje in La Mancha, waarvan mij de naam niet te binnen wil schieten.”

Spaans alfabet (A-I)

Agua. Water. Sterk verminderde levensbron in zuidelijke delen van het Iberisch schiereiland. Wereldwijde klimaatverandering gaat hand in hand met massale bebouwing rond toeristencentra, aanleg van golfterreinen en opkomst van handel in zwart water afkomstig uit illegaal geslagen putten.
Barcelona. Hoofdstad van deelstaat Catalonië en minst Spaanse stad van het koninkrijk. Inwoners gelden als gierig en humeurig, maar ook uiterst vooruitstrevend in vormgeving en architectuur. Tevens de naam van succesvolle voetbalploeg met grote Nederlandse invloed. (Zie ook: Madrid, República).
Construcción. Bouw, bebouwing, bouwsector. Voornaamste groeifactor van de Spaanse economie. (Cijfer 2005: 800 duizend nieuwe woningen). Verklaring voor woekerende corruptie langs met name zuidelijke kuststrook en exorbitante huizenprijzen in grote steden. (Zie ook: Agua).
Dios. God. Sterk afnemend religieus verschijnsel binnen kringen van katholieke kerk. Nog 49 procent van Spaanse jongeren beschouwt zichzelf in 2006 als gelovig (1995: 77 procent). Vermindering staat in relatie tot opkomst van nieuwe en oude religies door vestiging buitenlandse werknemers.
España. Spanje. Voormalige wereldmacht en dictatuur thans ingebed binnen internationale militaire en economische organisaties. Als geografische eenheid onder druk. Huidig beleid van grotere autonomie aan nationalistische deelstaten heeft vergroting van onderlinge verbintenis als oogmerk. (Zie ook: Fútbol).
Fútbol. Voetbal. Voornaamste bindende factor tussen Spaanse deelstaten en indringend verschijnsel vanaf de geboorte, zij het dat winst binnen competitie als regionaal feest wordt gevierd. Opmerkelijk succes van Spaans elftal leidde in 2006 tot kortstondig nationalistisch besef binnen eigen landsgrenzen.
Guiri. Buitenlander. Positief bedoeld begrip voor iedereen die niet als Spanjaard wordt beschouwd. In Spanje wonen vooral Marokkanen, Ecuadoranen, Colombianen (en ook 23 duizend Nederlanders). Land van herkomst beslissend bij begrip guiri. Negatievere lading: moro (moor) en sudaca (Zuid-Amerikaan).
Holanda. Nederland. Voormalig landsdeel dat zich na opstand en mislukte strafexpeditie losmaakte van Spanje. Verhouding gekenmerkt door excellente relatie tussen koningshuizen. Spaanse begrippen in relatie tot Nederland: tolerancia (tolerantie), drogas (drugs) en sexo (seks). (Zie ook: Inquisitie).
Inquisición. Inquisitie. Letterlijk: onderzoek. Fanatieke vorm van nasporing van geloofsbelijdenis onder vermeende afvalligen van Spaanse katholieke kerk binnen en buiten landsgrenzen. Voorwendsel voor extreem geweld dat diepe sporen achterliet. “Pas op of ik laat de Hertog van Alva komen.”
(Wordt vervolgd).

Het land aan Julio

De dag begint met 33 graden in het werkkamertje waar ik de dag doorbreng. Het raam staat open op een kier. Geluiden van de lagere school aan de achterkant van het huis dringen naar binnen. We kijken uit op een schoolplein, waar het door de week een drukte van belang is. Honderd, honderdvijftig kinderen bevolken de school. Ze maken enorm veel herrie als het speelkwartier aan de gang is.
‘Kwartier’ is trouwens niet goed uitgedrukt. Na een uur of elf zijn er voortdurend pauzes aan de gang die een bijbehorende hoeveelheid lawaai produceren. Dat is soms een probleem als ik dingen voor de radio moet vertellen. Dan gaat allereerst het rolluik dicht. Daarna met knijpers een dikke dekbed voor het raam om het geluid van buiten te dempen. De situatie soms lachwekkend. Zittend voor dat dekbed en in je hempie omdat de hitte in de werkkamer dan ineens snel doorschiet naar 37, 38 graden. Een fles met anderhalve liter water biedt de laatste redding.
Het gaat zo door tot een uur of vier in de middag. Dan zit de schooldag erop en wordt het in principe stil. Maar goed, we staan voor de schoolvakanties en er zijn zo allerlei bijzondere activiteiten. Vanmorgen speelt een van de klasjes een diplomauitreiking. De docenten sleepten een geluidsinstallatie naar buiten en het is een jolig feest zo rond kwart over tien op het pleintje. Toch kunnen de niños geen kwaad bij me doen.
Dat is anders gesteld met de naaste buren. Een al wat ouder echtpaar dat een deel van de dag doorbrengt met elkaar de huid vol schelden. Vooral buurman kan er wat van, maar hij is dan ook iemand die zijn eigen stem graag hoort. Buurvrouw heeft een ander probleem: Julio Iglesias. De knop gaat op tien en daar is Julio weer. Buurvrouw geeft intussen de plantjes water.
Daar worden we tamelijk gestoord van, voornamelijk omdat je klem zit tussen de decibellen en een alles bepalende hitte. Gazpacho is zoals altijd de beste oplossing. Maar je houdt je hart vast. De weervrouw kondigde vanmorgen een hittegolfje aan dat in ieder geval tot dit weekend stand houdt. De temperatuur in Madrid zal tussen de 35 en 40 graden schommelen. Ik hoop maar steeds dat met zulke hitte de geluidsinstallatie het aflegt. En daarmee dus ook Julio.

No more heroes

Ik loop tegen de heuvel op waar het zeventig jaar geleden gebeurde. Het was 5 september 1936 en de burgeroorlog nog maar net begonnen. De verdedigers van de Spaanse republiek waren hoopvol. Goed, Córdoba was in handen van de troepen van Franco gevallen, maar ze konden het toch herveroveren? Op tien, vijftien kilometer buiten de stad verzamelden ze zich in een dorp dat Cerro Muriano heet.
Het dorp werd in de morgen als gevolg gebombar-deerd door falangistische vliegtuigen. Een moeder zou haar kind op een ezel zetten en met het jongetje Cerro Muriano ontvluchten, net als veel andere dorpelingen. Onderweg kwamen ze een jonge buitenlandse persfotograaf tegen die moeder, kind en ezel fotografeerde. Daarna liepen ze verder het binnenland in. Ze zouden weken wegblijven voor ze weer terug durfden naar hun huizen.
Córdoba zou nooit terugveroverd worden, maar dat wisten ze toen nog niet. Zo ook niet Federico Borrell, een jongen die deel uitmaakte van de militie. Hij was 24 jaar oud, een textielarbeider uit het rode Alcoy, honderden kilometer verderop in het zuidoosten. Borrell had niet geaarzeld de wapens te pakken om de republiek te verdedigen. Net zo min als zijn broer, al was die betrekkelijk veilig in de buurt van Alcoy achtergebleven. Hij zou het overleven.
De militieleden in Cerro Muriano ontmoeten diezelfde ochtend de persfotograaf, die eigenlijk wat verveeld is omdat er weinig gebeurt. Hij vraagt ze voor hem te poseren, tussen de loopgraven te springen en de heuvel van het dorp te beklimmen. En daar gebeurt het. Verscholen falangistische soldaten openen het vuur op de militieleden, net als de persfotograaf afdrukt. Borrell slaat dodelijk getroffen tegen de grond. Klik.
De beroemdste oorlogsfoto aller tijden is gemaakt.
“Oorlogen zijn computerspelletjes geworden met de pers is keurig ingelijfd binnen de legers. Oorlogen zoals toen bestaan niet meer, helden net zo min. Daarom is die foto nog altijd zo sterk”, zegt de conservatrice van het Reina Sofiamuseum waar de foto’s van Robert Capa zijn ondergebracht.
Zowat zeventig jaar nadat mijn held Capa tegen de heuvel van Cerro Muriano opliep doe ik hetzelfde. Het is nog voorjaar. Bloemen jubelen tussen het hoge gras. Even verderop zijn landmeters van het leger iets aan het meten. Dan sta ik precies op de plek waar Capa ooit stond, nog geen 23 jaar oud. “Hij was overtuigd pacifist”, vertelde zijn biograaf eens tegen me. “Capa fotografeerde oorlogen, zodat alle oorlogen zouden eindigen.”
Het is heel stil in Cerro Muriano. Klik.

Creatieve politiek

Hier in Madrid wordt nog altijd vette ruzie gemaakt over de aanslagen van dik twee jaar geleden. U kent de balans. Er vielen bijna tweehonderd doden en vijftienhonderd gewonden, voornamelijk arbeiders die in alle vroegte onderweg naar hun kantoren en bouwputten waren. Daarna begon het intrieste politieke getouwtrek. Zat de ETA er nu wel of niet achter? Hield de rechtse regering informatie achter?
De meeste Spanjaarden vonden van wel. Ze demonstreerden voor het hoofdkantoor van de Partido Popular van premier Aznar. Je hoorde er steeds hetzelfde. “Queremos saber la verdad, we willen de waarheid weten.” De spanning liep zo hoog op dat tegen de meeste peilingen in het de socialisten waren die de verkiezingen wonnen.
(Even iets rechtzetten: de socialist Zapatero riep ver voor de aanslag al dat hij de Spaanse troepen uit Irak zou weghalen. Dat die soldaten vertrokken was niet buigen voor terroristen zoals ik Nederlandse collega’s wel eens hoorde bijten. Het was gewoon een verkiezingsbelofte.).
Het gedonder zou daarna pas goed beginnen. In feite zitten beide kampen met een steen op de maag. Voor rechts de vraag of ze de verkiezingen verloren als gevolg van die aanslagen. Dat zou kunnen, al was er voor 11 maart 2004 al grote onrust juist vanwege die deelname aan de coalitie onder leiding van de Amerikanen in Irak. Voor links de vraag of ze de verkiezingen wonnen door twijfel te zaaien over de officiële lezing van de terreurdaad bij de Madrileense treinstations.
Er kwam een onderzoekscommissie die nogal wat missers van de Aznar-regering aan het licht bracht. Iedereen was het eens over die conclusies behalve de Partido Popular natuurlijk. Maar de pagina zomaar omslaan gaat natuurlijk niet.
“Queremos saber la verdad, we willen de waarheid weten.” Je hoorde het afgelopen zaterdag hier in Madrid opnieuw. Nu uit de kelen van het rechtse blok dat voor de derde keer in jaar de straat op ging tijdens een demonstratie van de eveneens rechtse Vereniging Slachtoffers Terrorisme. (Echt waar, zelfs slachtoffers van terrorisme zijn in Spanje opgedeeld in stammen.). Wat willen de betogers? Dat de parlementaire commissie opnieuw aan de slag gaat om zo aan te tonen dat Aznar altijd oprecht zijn werk deed, altijd de waarheid zei, et cetera.
“Televisión! Manipulación!”, hoorde je zaterdag. Dat was een leus die links in de dagen van Aznar altijd riep als ze een camera zagen. Doodmoe word je van zoveel creatieve politiek.
(FOTO UIT PERIODISTA DIGITAL)

De avond van de kraaien

Ik ben geen liefhebber van het Spaanse levenslied maar Rocío Jurado is dood. Ze was de dochter van een schoenmaker uit Chipiona, uit de buurt van Cádiz. Maar het was snel duidelijk dat Rocío niet van plan was de rest van haar leven schoenen te lappen.
Ze deed mee aan de ene na de andere talentenjacht en al snel zou haar ster tot ongekende hoogte rijzen. Ze trouwde de nationale bokskampioen, scheidde van hem, en huwde een stierenvechter. Rocío was niet meer weg te slaan uit de kleurrijke tijdschriften in de nadagen van de dictatuur. Op televisie was ze goed voor uren en uren en uren. Rocío zong en ze acteerde. Soms deed ze allebei tegelijk.
Tot twee jaar geleden toen een kanker bij haar werd gevonden en ze op een persconferentie bekende: “Het gaat heel slecht met me. Ik geloof dat het voorbij is.” De agonie zou twee jaar duren. Ze overleed gistermorgen zoals je van haar mocht verwachten. Omringd door de haren. Buiten de hekken van haar miljoenenvilla aan de rand van Madrid tientallen hitsige cameraploegen. Even leek het alsof ze dinsdag al van ons heen ging. Maar zelfs Associated Press vergist zich wel eens. (glbh 222 intjw mdr lpa MADRID, Spain (AP) -- Kill the APNewsAlert saying Spanish singer Rocio Jurado has died. Her family tells AP she is alive but in serious condition.).
Toen werd het donderdag en gebeurde het toch. Sindsdien gaat het hier in Spanje nergens anders meer over. Het laatste dat ik gisteravond zag was het live verslag van de aankomst van het lijk in Jerez. De verslaggever: “Over een paar minuten komt de kist aan. De guardia civil heeft al ruimte gemaakt.” Vervolgens arriveert de kist met de huilende nabestaanden. Maar die kunnen vervolgens niet weg omdat fotografen de weg versperren. De verslaggever: “Zien jullie het goed? We gaan dichterbij. Wat een prachtig beeld! De twee neven van Rocío samen!”
Zo ging de avond van de lijkenpikkers verder. In de studio’s van TVE en Telecinco werd gediscussieerd over de verderfelijke rol van journalisten bij dit soort tragedies op een toon alsof de gasten onder de schijnwerpers er zelf ook niet aan mee doen.
“Beseffen jullie je wel dat je het volk niet kan vertellen hoe ze zich hoort te gedragen?”, roept een van de schuimbekkende gasten met een voor de gelegenheid te laag decolleté. Iemand in Jerez krijgt het voor elkaar een bosje anjers in de lijkwagen te wurmen.
Nu alleen nog de ruzie om de erfenis. Een kind uit het eerste huwelijk. Een broer. Een vertegenwoordiger. Het laatste dat ik nog zag was de dode Rocío die verzuchtte: “La vida… es el mejor espectáculo del mundo. Het leven… dat is de beste voorstelling ter wereld”.