Hier Madrid

Spaans alfabet (R-Z)

2006-07-04T11:10:00.000+02:00

República. (Republiek). Staatsvorm van Spanje met aan het hoofd een koning. Uitdrukking is dat Spanjaarden niet monarchistisch maar wel ‘juancarlistisch’ zijn, in verwijzing naar huidige monarch. Twee serieuze republikeinse projecten rond begin twintigste eeuw liepen uit op mislukking. (Zie ook: Leonor).
Siesta. (Siësta). Korte rustpauze in het midden van de dag - veelal als luiheid in het buitenland uitgelegd - met grote heilzame werking. Niet te verwarren met overdreven werktijden (9.00 - 14.00 uur en van 17.00 tot 20.00) die geglobaliseerde economie tot wanhoop brengt.
Toro. (Stier). Spaanse krachtmeting tussen mens en dier waarbij de stierenvechter voor het vrouwelijke staat en de stier voor brute mannelijke kracht. Wordt door helft van Spanjaarden koppig als cultuur beschouwd. Stier vervangt steeds vaker wapenschild als symbool van het land. (Zie ook: Olé).
Unión Europea. (Europese Unie). Voornaamste factor bij snelle modernisering van het land (1986) na dood van dictator (1975). Internationale inbedding voorkomt opkomst van nieuwe despoten, is sterk overheersende opvatting. Einde van Europese cohesiefondsen is factor van zorg.
Viva. (Leve). Vast woordgebruik in combinatie met ‘rey’ (‘Leve de koning!’), ‘república’ (‘Leve de republiek!’), m.n. met ‘España’ (‘Leve Spanje!’). Samenvoeging in Nederland door I. Marina onsterfelijk gemaakt. (‘Ik hou van dansen en muziek / E viva España / Geef mij maar alle dagen zon / España por favor’).
Whisky. (Whisky). Uit gerst gestookte sterke drank, populair onder jongeren bij openbare drinkpartijen (‘botellon’) en veel voorkomende factor bij verkeersdoden (2005: 4.5000 doden). Verspaansing van ‘whiskey’ in ‘güisqui’ is vooral te horen naarmate het later op de avond wordt.
Equis. (X). Amper voorkomende letter in Spaans alfabet, gebruikt in combinatie met ‘rayos’ (lett: x-stralen, röntgenstralen), met ‘sala’ (x-zaal, pornobioscoop) en met ‘película’ (xxx-film, pornofilm). Opkomst van Spanje als immigratieland leidt begin 21ste eeuw tot groei van ‘xenofobia’ (afkeer van vreemdelingen).
Yo. (Ik). Weinig gebruikt persoonlijk voornaamwoord door sterke aanwezigheid van familie en regio bij persoonlijkheid van de Spanjaard, hetgeen weer matige publieke sociale voorzieningen verklaart. In opkomst bij roddelprogramma’s op televisie: ik denk dus ik vind, etc. Uitdrukking: Yo que tú. (‘Als ik jou was’).
Zipi y Zape. (Zipi en Zape). Spaanse stripfiguren bedacht in de jaren vijftig en sindsdien onderdeel van collectief geheugen. Tweede succesvolste strip na Mortadelo y Filemón, gebaseerd op het leven van twee geheim agenten. (In Nederlandse vertaling: Paling & Co). Daarbij de eeuwige vraag wie nu Paling en wie Co is.
-
Dit is mijn laatste blog op deze plek, die tot mijn grote verrassing ruim vierduizend internetters trok. Bedankt voor het lezen en ook voor jullie reacties! ¡Adios! Ik schrijf verder op de website www.nos.nl/nosjournaal/columns/madrid/index.html.

Spaans alfabet (J-Q)

2006-06-29T20:14:00.000+02:00

Jamón. Ham. Vast onderdeel binnen ritueel van Spaans aperitief, soms in combinatie met aceitunas (olijven) of ook met tortilla (ei-aardappelgerecht). Meest Europese variant is jamón york (gekookte ham), meer Spaans geldt jamón serrano (rauwe ham). Het summum hier weer van is pata negra.
K. Nauwelijks voorkomende letter binnen orthografie, zij het incidenteel gebruikt als alternatief voor letter ‘C’: Vallekas i.p.v. Vallecas. Voorkomend bij buitenlandse begrippen: kibutz (kibboets), kilovatio (kilowatt) en zelfs kraker (kraker). (Bron: Wolters Sterwoordenboek Nederlands-Spaans, 1e druk.).
Leonor. (Leonoor). (Geb. 2005). Dochter van kroonprins Felipe en diens vrouw Letizia. Beoogd Spaans vorstin rond jaar 2050, zij het dat dun ijs onder monarchie onzekere factor is. Belangrijke andere Spaanse vorstinnen: Isabel la Católica, Juana la Loca (Johanna de Waanzinnige). (Zie ook: República.).
Madrid. Hoofdstad van het koninkrijk Spanje, daartoe aangewezen na eenmaal voltooide inquisitie in 16de eeuw. Jonge geschiedenis als landscentrum geven hoofdstad sterk provinciaal en betoverend karakter. Uitdrukking: De Madrid al cielo (Van Madrid naar de hemel). (Zie ook: Barcelona.).
Nacionalismo. (Nationalisme). Foutief Spaans woordgebruik voor regionaal verschijnsel, veroorzaakt door nationalistische sentimenten voor afzonderlijke regio: Catalanen weten dat hun deelstaat geen natie is, maar voelen het wel zo. In gewapend conflict om afscheiding van regio’s vielen ruim 800 doden.
Ñ. Spreek uit: ‘enje’. Losstaande letter in alfabet veelal gebruikt als icoon voor eigenheid van Spaanse taal. Trots van Hispaanse filologen. Gevecht om erkenning van letter binnen internationaal computergebruik c.q. internetadressen leidde nog niet tot resultaat.
Olé. Kreet gebruikt bij aanmoedigingen, veelal te horen bij ongelijke strijd tussen matador en stier. (Zie: ‘Asterix in Hispania’ door Goscinny / Uderzo. Hachette Livre, 1969) Ook veelvuldig ingezet door Spanjaarden bij allerhande sportevenementen, m.n. voetbaltoernooien: “Olé olé olé. We are the champions.” (Zie ook: Toro.).
Portugal. Buurland ten westen van Iberisch schiereiland met sterk eigen identiteit haaks op Spaanse mores. Relatie vergelijkbaar met klein Nederland naast groot Duitsland. Oorlogsjaar 1580 maakt deel uit van collectief geheugen.
Quijote. (Lett: ‘Naïeve idealist’). Naam van de vernuftige edelman van La Mancha in klassiek werk van Miguel de Cervantes. In 2002 edelmoedig in Nederlands vertaald door Barber van de Pol. “In een plaatsje in La Mancha, waarvan mij de naam niet te binnen wil schieten.”

Spaans alfabet (A-I)

2006-06-27T11:47:00.000+02:00

Agua. Water. Sterk verminderde levensbron in zuidelijke delen van het Iberisch schiereiland. Wereldwijde klimaatverandering gaat hand in hand met massale bebouwing rond toeristencentra, aanleg van golfterreinen en opkomst van handel in zwart water afkomstig uit illegaal geslagen putten.
Barcelona. Hoofdstad van deelstaat Catalonië en minst Spaanse stad van het koninkrijk. Inwoners gelden als gierig en humeurig, maar ook uiterst vooruitstrevend in vormgeving en architectuur. Tevens de naam van succesvolle voetbalploeg met grote Nederlandse invloed. (Zie ook: Madrid, República).
Construcción. Bouw, bebouwing, bouwsector. Voornaamste groeifactor van de Spaanse economie. (Cijfer 2005: 800 duizend nieuwe woningen). Verklaring voor woekerende corruptie langs met name zuidelijke kuststrook en exorbitante huizenprijzen in grote steden. (Zie ook: Agua).
Dios. God. Sterk afnemend religieus verschijnsel binnen kringen van katholieke kerk. Nog 49 procent van Spaanse jongeren beschouwt zichzelf in 2006 als gelovig (1995: 77 procent). Vermindering staat in relatie tot opkomst van nieuwe en oude religies door vestiging buitenlandse werknemers.
España. Spanje. Voormalige wereldmacht en dictatuur thans ingebed binnen internationale militaire en economische organisaties. Als geografische eenheid onder druk. Huidig beleid van grotere autonomie aan nationalistische deelstaten heeft vergroting van onderlinge verbintenis als oogmerk. (Zie ook: Fútbol).
Fútbol. Voetbal. Voornaamste bindende factor tussen Spaanse deelstaten en indringend verschijnsel vanaf de geboorte, zij het dat winst binnen competitie als regionaal feest wordt gevierd. Opmerkelijk succes van Spaans elftal leidde in 2006 tot kortstondig nationalistisch besef binnen eigen landsgrenzen.
Guiri. Buitenlander. Positief bedoeld begrip voor iedereen die niet als Spanjaard wordt beschouwd. In Spanje wonen vooral Marokkanen, Ecuadoranen, Colombianen (en ook 23 duizend Nederlanders). Land van herkomst beslissend bij begrip guiri. Negatievere lading: moro (moor) en sudaca (Zuid-Amerikaan).
Holanda. Nederland. Voormalig landsdeel dat zich na opstand en mislukte strafexpeditie losmaakte van Spanje. Verhouding gekenmerkt door excellente relatie tussen koningshuizen. Spaanse begrippen in relatie tot Nederland: tolerancia (tolerantie), drogas (drugs) en sexo (seks). (Zie ook: Inquisitie).
Inquisición. Inquisitie. Letterlijk: onderzoek. Fanatieke vorm van nasporing van geloofsbelijdenis onder vermeende afvalligen van Spaanse katholieke kerk binnen en buiten landsgrenzen. Voorwendsel voor extreem geweld dat diepe sporen achterliet. “Pas op of ik laat de Hertog van Alva komen.”
(Wordt vervolgd).

Het land aan Julio

2006-06-22T10:41:00.000+02:00

De dag begint met 33 graden in het werkkamertje waar ik de dag doorbreng. Het raam staat open op een kier. Geluiden van de lagere school aan de achterkant van het huis dringen naar binnen. We kijken uit op een schoolplein, waar het door de week een drukte van belang is. Honderd, honderdvijftig kinderen bevolken de school. Ze maken enorm veel herrie als het speelkwartier aan de gang is.
‘Kwartier’ is trouwens niet goed uitgedrukt. Na een uur of elf zijn er voortdurend pauzes aan de gang die een bijbehorende hoeveelheid lawaai produceren. Dat is soms een probleem als ik dingen voor de radio moet vertellen. Dan gaat allereerst het rolluik dicht. Daarna met knijpers een dikke dekbed voor het raam om het geluid van buiten te dempen. De situatie soms lachwekkend. Zittend voor dat dekbed en in je hempie omdat de hitte in de werkkamer dan ineens snel doorschiet naar 37, 38 graden. Een fles met anderhalve liter water biedt de laatste redding.
Het gaat zo door tot een uur of vier in de middag. Dan zit de schooldag erop en wordt het in principe stil. Maar goed, we staan voor de schoolvakanties en er zijn zo allerlei bijzondere activiteiten. Vanmorgen speelt een van de klasjes een diplomauitreiking. De docenten sleepten een geluidsinstallatie naar buiten en het is een jolig feest zo rond kwart over tien op het pleintje. Toch kunnen de niños geen kwaad bij me doen.
Dat is anders gesteld met de naaste buren. Een al wat ouder echtpaar dat een deel van de dag doorbrengt met elkaar de huid vol schelden. Vooral buurman kan er wat van, maar hij is dan ook iemand die zijn eigen stem graag hoort. Buurvrouw heeft een ander probleem: Julio Iglesias. De knop gaat op tien en daar is Julio weer. Buurvrouw geeft intussen de plantjes water.
Daar worden we tamelijk gestoord van, voornamelijk omdat je klem zit tussen de decibellen en een alles bepalende hitte. Gazpacho is zoals altijd de beste oplossing. Maar je houdt je hart vast. De weervrouw kondigde vanmorgen een hittegolfje aan dat in ieder geval tot dit weekend stand houdt. De temperatuur in Madrid zal tussen de 35 en 40 graden schommelen. Ik hoop maar steeds dat met zulke hitte de geluidsinstallatie het aflegt. En daarmee dus ook Julio.

No more heroes

2006-06-14T09:18:00.000+02:00

Ik loop tegen de heuvel op waar het zeventig jaar geleden gebeurde. Het was 5 september 1936 en de burgeroorlog nog maar net begonnen. De verdedigers van de Spaanse republiek waren hoopvol. Goed, Córdoba was in handen van de troepen van Franco gevallen, maar ze konden het toch herveroveren? Op tien, vijftien kilometer buiten de stad verzamelden ze zich in een dorp dat Cerro Muriano heet.
Het dorp werd in de morgen als gevolg gebombar-deerd door falangistische vliegtuigen. Een moeder zou haar kind op een ezel zetten en met het jongetje Cerro Muriano ontvluchten, net als veel andere dorpelingen. Onderweg kwamen ze een jonge buitenlandse persfotograaf tegen die moeder, kind en ezel fotografeerde. Daarna liepen ze verder het binnenland in. Ze zouden weken wegblijven voor ze weer terug durfden naar hun huizen.
Córdoba zou nooit terugveroverd worden, maar dat wisten ze toen nog niet. Zo ook niet Federico Borrell, een jongen die deel uitmaakte van de militie. Hij was 24 jaar oud, een textielarbeider uit het rode Alcoy, honderden kilometer verderop in het zuidoosten. Borrell had niet geaarzeld de wapens te pakken om de republiek te verdedigen. Net zo min als zijn broer, al was die betrekkelijk veilig in de buurt van Alcoy achtergebleven. Hij zou het overleven.
De militieleden in Cerro Muriano ontmoeten diezelfde ochtend de persfotograaf, die eigenlijk wat verveeld is omdat er weinig gebeurt. Hij vraagt ze voor hem te poseren, tussen de loopgraven te springen en de heuvel van het dorp te beklimmen. En daar gebeurt het. Verscholen falangistische soldaten openen het vuur op de militieleden, net als de persfotograaf afdrukt. Borrell slaat dodelijk getroffen tegen de grond. Klik.
De beroemdste oorlogsfoto aller tijden is gemaakt.
“Oorlogen zijn computerspelletjes geworden met de pers is keurig ingelijfd binnen de legers. Oorlogen zoals toen bestaan niet meer, helden net zo min. Daarom is die foto nog altijd zo sterk”, zegt de conservatrice van het Reina Sofiamuseum waar de foto’s van Robert Capa zijn ondergebracht.
Zowat zeventig jaar nadat mijn held Capa tegen de heuvel van Cerro Muriano opliep doe ik hetzelfde. Het is nog voorjaar. Bloemen jubelen tussen het hoge gras. Even verderop zijn landmeters van het leger iets aan het meten. Dan sta ik precies op de plek waar Capa ooit stond, nog geen 23 jaar oud. “Hij was overtuigd pacifist”, vertelde zijn biograaf eens tegen me. “Capa fotografeerde oorlogen, zodat alle oorlogen zouden eindigen.”
Het is heel stil in Cerro Muriano. Klik.

Creatieve politiek

2006-06-12T10:02:00.000+02:00

Hier in Madrid wordt nog altijd vette ruzie gemaakt over de aanslagen van dik twee jaar geleden. U kent de balans. Er vielen bijna tweehonderd doden en vijftienhonderd gewonden, voornamelijk arbeiders die in alle vroegte onderweg naar hun kantoren en bouwputten waren. Daarna begon het intrieste politieke getouwtrek. Zat de ETA er nu wel of niet achter? Hield de rechtse regering informatie achter?
De meeste Spanjaarden vonden van wel. Ze demonstreerden voor het hoofdkantoor van de Partido Popular van premier Aznar. Je hoorde er steeds hetzelfde. “Queremos saber la verdad, we willen de waarheid weten.” De spanning liep zo hoog op dat tegen de meeste peilingen in het de socialisten waren die de verkiezingen wonnen.
(Even iets rechtzetten: de socialist Zapatero riep ver voor de aanslag al dat hij de Spaanse troepen uit Irak zou weghalen. Dat die soldaten vertrokken was niet buigen voor terroristen zoals ik Nederlandse collega’s wel eens hoorde bijten. Het was gewoon een verkiezingsbelofte.).
Het gedonder zou daarna pas goed beginnen. In feite zitten beide kampen met een steen op de maag. Voor rechts de vraag of ze de verkiezingen verloren als gevolg van die aanslagen. Dat zou kunnen, al was er voor 11 maart 2004 al grote onrust juist vanwege die deelname aan de coalitie onder leiding van de Amerikanen in Irak. Voor links de vraag of ze de verkiezingen wonnen door twijfel te zaaien over de officiële lezing van de terreurdaad bij de Madrileense treinstations.
Er kwam een onderzoekscommissie die nogal wat missers van de Aznar-regering aan het licht bracht. Iedereen was het eens over die conclusies behalve de Partido Popular natuurlijk. Maar de pagina zomaar omslaan gaat natuurlijk niet.
“Queremos saber la verdad, we willen de waarheid weten.” Je hoorde het afgelopen zaterdag hier in Madrid opnieuw. Nu uit de kelen van het rechtse blok dat voor de derde keer in jaar de straat op ging tijdens een demonstratie van de eveneens rechtse Vereniging Slachtoffers Terrorisme. (Echt waar, zelfs slachtoffers van terrorisme zijn in Spanje opgedeeld in stammen.). Wat willen de betogers? Dat de parlementaire commissie opnieuw aan de slag gaat om zo aan te tonen dat Aznar altijd oprecht zijn werk deed, altijd de waarheid zei, et cetera.
“Televisión! Manipulación!”, hoorde je zaterdag. Dat was een leus die links in de dagen van Aznar altijd riep als ze een camera zagen. Doodmoe word je van zoveel creatieve politiek.
(FOTO UIT PERIODISTA DIGITAL)

De avond van de kraaien

2006-06-02T09:34:00.000+02:00

Ik ben geen liefhebber van het Spaanse levenslied maar Rocío Jurado is dood. Ze was de dochter van een schoenmaker uit Chipiona, uit de buurt van Cádiz. Maar het was snel duidelijk dat Rocío niet van plan was de rest van haar leven schoenen te lappen.
Ze deed mee aan de ene na de andere talentenjacht en al snel zou haar ster tot ongekende hoogte rijzen. Ze trouwde de nationale bokskampioen, scheidde van hem, en huwde een stierenvechter. Rocío was niet meer weg te slaan uit de kleurrijke tijdschriften in de nadagen van de dictatuur. Op televisie was ze goed voor uren en uren en uren. Rocío zong en ze acteerde. Soms deed ze allebei tegelijk.
Tot twee jaar geleden toen een kanker bij haar werd gevonden en ze op een persconferentie bekende: “Het gaat heel slecht met me. Ik geloof dat het voorbij is.” De agonie zou twee jaar duren. Ze overleed gistermorgen zoals je van haar mocht verwachten. Omringd door de haren. Buiten de hekken van haar miljoenenvilla aan de rand van Madrid tientallen hitsige cameraploegen. Even leek het alsof ze dinsdag al van ons heen ging. Maar zelfs Associated Press vergist zich wel eens. (glbh 222 intjw mdr lpa MADRID, Spain (AP) -- Kill the APNewsAlert saying Spanish singer Rocio Jurado has died. Her family tells AP she is alive but in serious condition.).
Toen werd het donderdag en gebeurde het toch. Sindsdien gaat het hier in Spanje nergens anders meer over. Het laatste dat ik gisteravond zag was het live verslag van de aankomst van het lijk in Jerez. De verslaggever: “Over een paar minuten komt de kist aan. De guardia civil heeft al ruimte gemaakt.” Vervolgens arriveert de kist met de huilende nabestaanden. Maar die kunnen vervolgens niet weg omdat fotografen de weg versperren. De verslaggever: “Zien jullie het goed? We gaan dichterbij. Wat een prachtig beeld! De twee neven van Rocío samen!”
Zo ging de avond van de lijkenpikkers verder. In de studio’s van TVE en Telecinco werd gediscussieerd over de verderfelijke rol van journalisten bij dit soort tragedies op een toon alsof de gasten onder de schijnwerpers er zelf ook niet aan mee doen.
“Beseffen jullie je wel dat je het volk niet kan vertellen hoe ze zich hoort te gedragen?”, roept een van de schuimbekkende gasten met een voor de gelegenheid te laag decolleté. Iemand in Jerez krijgt het voor elkaar een bosje anjers in de lijkwagen te wurmen.
Nu alleen nog de ruzie om de erfenis. Een kind uit het eerste huwelijk. Een broer. Een vertegenwoordiger. Het laatste dat ik nog zag was de dode Rocío die verzuchtte: “La vida… es el mejor espectáculo del mundo. Het leven… dat is de beste voorstelling ter wereld”.

In den beginne was de bal (1)

2006-05-30T09:29:00.000+02:00

Anderen waren altijd voor de Brazilianen, ik vond ze aanstellers met hun sambavoetbal. Tijdens wk's haalde ik mijn schouders op over Eder, Socrates of Romario, de Argentijnen intrigeerden me veel meer. Meestal waren het mannen met baarden als Fidel Castro en haren die hun rugnummers onzichtbaar maakten.
Natuurlijk was het ook de mysterieuze schoonheid van het spel. De meeste spelers hadden Italiaanse, Spaanse of Engelse achternamen, maar hun balbehandeling was onmiskenbaar Zuid-Amerikaans. Tik, tik, tik, ineens een versnelling.
Het was de combinatie van verbijsterende lelijkheid en ontroerende schoonheid die me aansprak en dit kwam misschien nog wel het best tot uiting tijdens het wk van 1978. Aan de ene kant was er de dreiging van de rechtse, moordlustige militaire junta onder leiding van generaal Jorge Rafael Videla. Op het veld waren de tegenstellingen niet minder groot.
Paradoxen. Altijd weer die paradoxen.
Toen Supersport in de jaren negentig onscherpe, schokkerige beelden van de Argentijnse competitie ging uitzenden, groeide mijn fascinatie nog meer.
Soms werd negentig minuten lang alleen maar geschopt en de scheidsrechter had vaak alle moeite heelhuids van het veld te komen. Er werd aan één stuk door gezongen en de supporters sprongen negentig minuten op en neer, zo massaal dat het leek of het stadion zelf ook bewoog. Dit moest wel de mooiste competitie ter wereld zijn en de weinige Argentijnse voetbalverhalen die in Europa werden verspreid, bevestigden die indruk.
Op een dag mochten we erheen.
Argentinië was net zo fascinerend als verwacht. Hangsnorren en woeste baarden waren helaas langzaam uit het straatbeeld verdwenen, maar de meeste voetballers hadden nog altijd lang haar en de tackle op kniehoogte werd nog steeds prima uitgevoerd. En dan de sfeer in de stadions, indrukwekkender dan in landen als Engeland en Schotland.
De invloed van de economische crisis was heel duidelijk te merken in 2002. Voor de banken stonden eindeloze rijen omdat de mensen hun bevroren dollartegoed terugwilden. Restaurants en de voetbalstadions bleven meestal leeg en op de muren werden de verantwoordelijken aangesproken: 'Dieven, we willen onze dollars terug.' Gelukkig waren er ook mooie dingen, zoals de onvergelijkbare, bijna fysieke liefde die veel Argentijnen koesteren voor het voetbal. Jorge Valdano, schrijver/voormalig Argentijnse international, vertelde ons bijvoorbeeld: 'Je bent in Argentinië uiterst merkwaardig als je niet van voetbal houdt. Het zal je ook heel moeilijk vallen te overleven in de cafés.'

In den beginne was de bal (2)

2006-05-30T09:20:00.000+02:00

In februari 2006 namen we voor de derde keer (de tweede reis vond plaats in 2003) het vliegtuig naar Buenos Aires. Weer viel het niet tegen. Bezoek aan een Argentijnse voetbalwedstrijd was nog altijd een onwaarschijnlijke belevenis en vijf jaar na de crisis zaten de restaurants en de stadions eindelijk weer vol.
De situatie leek aanzienlijk beter dan tijdens onze eerste twee bezoeken. De economische groei ligt rond de tien procent, de werkeloosheid is gedaald van zeventien naar tien procent en zelfs het politieke klimaat lijkt er sterk op vooruit gegaan. President Néstor Kirchner is ongekend populair en zijn eerste daden maakten meteen duidelijk hoe goed hij zijn volk aanvoelt.
Zijn inauguratie vond plaats op 25 mei 2003. Het was op een zondag en alle belangrijke staatsmannen van Latijns-Amerika, zoals Castro van Cuba, Chávez van Venezuela en Lula van Brazilië, waren al enige tijd in Buenos Aires. De linkse peronist Kirchner had de dag ervoor gemakkelijk kunnen afspreken in een smoezelig hotel om anti-kapitalistische complotten te smeden tegen de Verenigde Staten van Amerika, maar hij koos voor een andere invulling: het bijwonen van een voetbalwedstrijd van zijn favoriete club Racing in het - en het kon bijna geen toeval zijn - `Estadio Juan Domingo Perón'.
Kirchner, die na zijn verkiezing direct een Racing-sjaaltje om zijn nek had geknoopt, schatte perfect in dat een bezoek aan een voetbalstadion essentieel is om het vertrouwen van de bevolking te winnen. Kirchner verordonneerde dat sporters bij internationaal succes in het zicht van de camera's moeten zwaaien met een Argentijnse vlag.
De bal is het middelpunt van het Argentijnse dagelijks leven. Zet een tv aan en er is altijd wel een wedstrijd aan de gang. Soms komt die uit de Argentijnse hoogste divisie, soms uit de Argentijnse eerste divisie, maar net zo vaak gaat het om een onbetekenend jeugdtoernooi of een degradatieduel uit de Mexicaanse competitie.
Sla een Argentijnse krant open en bijna de helft van het nieuws gaat over sport. Het volk wordt in ronkende bewoordingen gemaand een voorbeeld te nemen aan de atleten, die wel op een succesvolle manier kunnen samenwerken. De sportwereld wordt opvallend vaak voorgesteld als een ideale wereld. Een wereld waarin Argentinië wél tot de Eerste Wereld behoort. Helaas is de consequentie van deze gedachtegang dat verlies bijna niet meer wordt getolereerd.
(Uit de inleiding door Erik. 'In den beginne was de bal', verhalen over het Argentijnse voetbal verscheen vandaag. Uitg. Veen. €15,-).

Friki Proud

2006-05-28T12:09:00.000+02:00

Hemelvaartsdag bestaat in Spanje niet. Hier werd donderdag wel de eerste Freak Proud dag gehouden. Het Spaans is weerbarstig, maar soms ook grappig als het om Engelse woorden gaat: zo werd ‘freak’ aanvankelijk ‘friqui’. Maar om het nog freak-iger te krijgen is het nu ‘friki’ (spreek uit: friekie). Het woord trots is ‘orgullo’ en zo werd de dag voor de freaks de Día del Orgullo Friki.
Tot zover de Spaanse les. Eerst de vraag wat een friki nu eigenlijk is. Het is een jongen of meisje met weinig of geen vrienden en niet al te veel persoonlijkheid. Zijn/haar identiteit ontleent hij/zij aan de smakeloze voorbeelden van de entertainmentindustrie. Ga met een masker en plastic lasergeweer van Darth Vader naar een feestje en je bent al snel een friki.
In Spanje was hét kassucces van de afgelopen jaren een speelfilm over een racistische, seksistische, moddervette politieagent genaamd Torrente. Ga prat over hem en je collega’s zullen achter je rug zeggen: ‘¡Que friki!’.
Orgullo Friki werd niet zonder reden juist op 25 mei gevierd – ter ere van de dag dat Star Wars in 1977 in première ging. Wie mee deed aan de festiviteiten kreeg korting in stripboekenwinkels. In Cádiz was een bijeenkomst van friki’s. Op andere plaatsen werden rollenspellen georganiseerd.
En het werd een succes. In ieder geval in de media, waar de friki’s in een lange parade voorbij schoven. Ga naar internet en je treft een manifest waarop de rechten van iedere friki. 1. Het recht om een friki te zijn. 2. Het recht om bij je ouders te blijven wonen. 3.1 Het recht om – als je toch een partner hebt – ook haar in een friki te veranderen. 4. Het recht om niet van voetbal te houden, eigenlijk überhaupt niet van sport. 6. Het recht om weinig vrienden te hebben (of geeneen). 7. Het recht niet met de mode mee te doen (een T-shirt van Homer Simpson is modieus genoeg). 10. Het recht de wereld te overheersen.
Dat laatste punt lijkt me trouwens overbodig. Zap een avondje langs de Spaanse televisiezenders en je beseft je dat de friki’s allang de macht in handen hebben.

Sneeuw op het WK

2006-05-25T11:33:00.000+02:00

Probeer in het hart van Madrid af te stemmen op het televisiestation La Sexta (‘De Zesde’) en je krijgt een bak ruis. Het beeld is een besneeuwd landschap waarboven de vlokken onophoudelijk vallen. Geen doen dus, La Sexta. Het televisiestation begon in maart met uitzenden. Heel Spanje hangt vol met reclameposters voor de zender. Maar wel beschouwd zijn die affiches het enige beeld van La Sexta dat je scherp kunt zien.
Nu het grote probleem. Uitgerekend La Sexta heeft de uitzendrechten van het WK voetbal in Duitsland in handen. Begin dit jaar betaalde de Spaans-Mexicaanse investeringsgroep achter het station er negentig miljoen voor. De publieke omroep TVE was woest, andere commerciële zenders baalden. Maar bij La Sexta sprongen ze een gat in de lucht. Geen betere manier promotiestunt dan uitgerekend een WK.
Toch loopt op dit moment bijna de helft van de Spanjaarden het risico dat ze de eerste wedstrijd tegen Oekraïne straks niet kan zien vanwege het zwakke signaal van La Sexta. Op dit moment is het station maar bij 55 procent van de Spaanse huishoudens te ontvangen. Bij La Sexta ontkennen ze ook dat de ontvangstproblemen door het zwakke signaal wordt veroorzaakt. Wat ontbreekt is een speciaal kastje op televisieantennes waardoor de zender wél sneeuwvrij binnenkomt.
Maar het laat zich raden dat het de snelle jongens van La Sexta nooit meer lukt om miljoenen antennekastjes te installeren vóór het WK van start gaat. Gevolg is inmiddels paniek onder televisiekijkers, die zo deze week zo groot werd dat La Sexta overstag ging. De wedstrijden van Spanje worden nu gedeeld een andere commerciële televisiezender, Cuatro (‘Vier’). Die komt gelukkig wél goed de huiskamer binnen.
Welbeschouwd maakte La Sexta een handige zet. Met het geld dat van Cuatro en de inkomsten uit reclameblokken is de investering van negentig miljoen er zo weer uit is. Maar helemaal opgelost is het probleem natuurlijk niet. De wedstrijden van alle andere groepen op het WK blijven waar ze zijn. Dus zal ik Nederland – Argentinië wel op La Sexta móeten volgen. Eens zien of ik tussen de sneeuwvlokken een bal vind.
Meer blogs over het WK op www.trouwpodium.nl/blogs/WK

Lorca's laatste zomer

2006-05-23T17:15:00.000+02:00

De verering van dichter Federico García Lorca zal veel van doen hebben met de fatwa die de Spaanse dictatuur over zijn werk uitsprak. Wie was Lorca? De zoon van een rijke Andalusische agrariër en onderwijzeres was uitgegroeid tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de ‘Generatie van ´27’.
Een nieuwe lichting schrijvers, schilders, muzikanten, regisseurs en filosofen stond op en floreerde als zinderende beweging. Provocatief en vooral de pijlen richtend tegen de gezapige bourgeoisie. Lorca zelf werd beroemd na de publicatie van zijn bundel ´Zigeunerromances´.
De faam van Lorca buiten Spanje zou verder groeien na diens reizen door de Verenigde Staten, Cuba en Zuid-Amerika. Lorca werd door die omzwervingen vooral geïnspireerd als theatervernieuwer. In de eerste jaren van de tweede Spaanse republiek reist hij door het land met een eigen theatergezelschap dat klassiek toneel in de dorpen opvoert. Als schrijver provoceert Lorca met toneelstukken als ‘Yerma’, met als thema’s als onvruchtbaarheid en de onderdrukkende moraal ten koste van de vrouw.
De laatste foto in de bakken van de stichting García Lorca is van 17 april 1936. De foto werd vier maanden voor zijn eigen executie gemaakt, kort na de overwinning van het linkse Volksfront bij de algemene verkiezingen. En hoewel dit niet het allerlaatste beeld is dat van de schrijver bestaat verraadt de foto de gespannen dagen. Het is exact drie maanden voor de burgeroorlog losbarst.
De opstand van de militairen wordt onder gezag van de piepjonge generaal Francisco Franco vanuit Afrika ingezet. Lorca zelf zou in Granada op 9 augustus voor het eerst direct in de haat worden meegesleept tijdens een huiszoeking ("Ah! Het flikkertje!"). Hij zoekt onderdak bij een bevriende dichter, maar wordt alsnog gearresteerd. Zijn executie is een paar dagen later in de heuvels tussen de dorpjes Alfacar en Víznar.
Ik was gisteren bij de prachtige Residencia de Estudiantes, waar de piepjonge Lorca aan het begin van de vorige eeuw studeerde met de nog volslagen onbekende Salvador Dalí en latere filmmaker Buñuel. De zon ging onder boven Madrid en er was prachtig laag licht. Tussen mijn wimpers liep Lorca in zijn Kuifje-achtige pofbroek langs mijn scooter.

Gazpacho

2006-05-20T12:17:00.000+02:00

Het allerbeste Spaanse kookboek is zo aan de buitenkant een van de saaiste boeken die je je kunt voorstellen. Het is een paperback zonder ook maar een plaatje of foto. De enige luxe is een plastic bladwijzer om te voorkomen dat de pagina’s vet worden. ‘1080 recepten’ werd geschreven door Simone Ortega.
De schrijfster is Française en weduwe van José Ortega Spottorno. Hij is de derde zoon van schrijver José Ortega y Gasset en zou in 1976 aan de wieg staan van de lancering van EL País. Maar dat is een ander onderwerp.
Toch was het in diezelfde tijdspanne dat Simone Ortega haar receptenboek voor het eerst publiceerde. Ze zou er uiteindelijk twee miljoen van verkopen en het geheim achter dat succes is de eenvoud. Koop dat boek als je Spaans kunt lezen ('1080 recetas de cocina', uitgeverij Alianza) en imponeer je vrienden met je kookkunsten.
Uit ‘1080 recepten’ komt een recept voor koude tomatensoep, gazpacho. Simone’s recept is voor zes tot acht personen, dat heb ik in de hoeveelheden hieronder teruggebracht naar vier. Ingrediënten: 750 gr trostomaten waarvan je de velletjes en pitjes haalt, klein uitje, 1/3 komkommer, 1/3 groene paprika (best is nog een klein groen paprikaatje met dunne schil), broodkruim van 1/3 oud stokbrood gedrenkt in een kom water, zout, drie eetlepels olijfolie, scheutje azijn. Hou een kopje fijngesneden tomaat en komkommer apart.
Simone noemt het niet, maar ik gebruik ook een beetje zwarte peper, gedroogde basilicum en een eetlepel gepureerde tomaat uit een pakje.
Hierna doet de mengbeker de rest. Doe groenten, azijn, olie en broodkruim, groenten, puree, zout en peper bij elkaar en meng het goed fijn. Voeg zonodig water toe als het te droog blijft. Een goede gazapacho is zo dun dat een houten lepel er net in omvalt. Giet de gazpacho over in een grote pan, voeg de fijngesneden tomaat en komkommer toe en laat em zeker een halve dag in de koelkast staan.
Serveer daarna in kommetjes met een of twee ijsblokjes. Gazpacho is geweldig op warme dagen zoaals dit weekend, met zowat dertig graden in Madrid. In de koelkast staat een grote kan met gazpacho. Drink twee glazen per dag en krijg het gevoel dat je de wrede zon wel aan kunt. (Foto www.eeob.iastate.edu).

Hier Barcelona

2006-05-18T11:52:00.000+02:00

FC Barcelona 2 - Arsenal 1.

Toen was er vuurwerk.
Daarna gingen ze winkels op de Ramblas slopen.

Een bekentenis

2006-05-17T15:41:00.000+02:00

Ik zal het maar bekennen. Ik kom uit een voetballoze familie. Hoewel we vlakbij het Ajax stadion woonden was er nooit iets in huis dat met voetbal te maken had. Voetbalschoen-en, ballen, noch wedstrijden drongen het ouderlijk huis binnen. Mijn ouders vinden het spel niet leuk, snappen niets van de lol van supporters als de bal het doel treft. Maar uiteindelijk zijn de grote bekken, het lawaai en bierbuiken de beslissende redenen waarom ze zich verre van het voetbal houden.
Mijn ouders verboden me als kind met vuurwerk te spelen met als gevolg dat ik er als volwassene geen moer aan vind. Hetzelfde gebeurde met het voetbal. Omdat het geen deel uitmaakte van het gezinsleven gingen Nederlandse, Europese en wereldkampioenschappen ongemerkt aan mijn ouders, zusje en mij voorbij. We vonden het eigenlijk wel stoer. Waar iedereen zich zo druk over maakte daar hadden wij niets mee. Waar de mensen gek van werden daar bleven wij kalmpjes onder.
Zo is het heel, heel lang gebleven. Pas in Spanje vonkte er iets. Nadat ik besloot pizzakoerier te worden omdat de journalistiek slecht liep vroeg de VNU Dagbladengroep me over het Spaanse voetbal te schrijven. Het waren jaren waarin Nederlanders (Hiddink, Van Gaal) de voornaamste clubs van het land trainden. Een tijdspanne waarin je om het Nederlands elftal te zien het best naar een wedstrijd van FC Barcelona kon kijken. Zoveel landgenoten (de broertjes Boer c.s.) zaten er.
Het was bizar met Van Gaal te praten die me altijd even belde als ik hem tevergeefs een interviewverzoek faxte. Hij vertelde over vulkaan waarop hij bij Barcelona zat, maar drukte me op het hart er niks over in de krant te zetten. Ik sprak Jordi over de druk als je vader Johan Cruijff is. Voetballegende Di Stéfano vertelde over de aardappelhandel van zijn vader en zijn liefde voor de tango. Met Hiddink reed ik weg van een training en voelde voor het eerst van mijn leven wat euforie is.
Toen werd voetbal ineens toch leuk. Ineens kreeg het ook lagen van eenzaamheid, van roem, van armoede, van politiek. Sindsdien ben ik verslingerd aan juist dat soort prachtige voetbalverhalen. Vandaag aangekomen in Barcelona voor een reportage over de euforie rond de Champions League finale in Parijs tussen Barcelona en Arsenal. “Voetbal speel je met een bal”, kopt El País vanmorgen boven een voorbeschouwing van die wedstrijd.
Weer iets geleerd.

¡Fiesta!

2006-05-15T09:03:00.000+02:00

De lente breekt door als het San Isidro is. Vandaag dus. Het is de dag van de patroonheilige van de hoofdstad en daarmee een mooie reden voor feest. Met z’n tienduizenden komen ze vandaag in het San Isidropark bij elkaar om de traditionele cocido - een soort kikkererwtensoep met vlees en groenten - te lepelen. En daarna is er natuurlijk gewoon vermout of bier voor de feestgangers, die zich als chulapos uitdossen.
Chulapo komt van chulo: de letterlijke vertaling is brutaal of stoer. Maar een chulapo is gewoon ook een vlotte kerel uit de volkswijken van Madrid. Zo zijn ze ook gekleed. Geruite vestjes, petjes op, een rode anjer in het knoopsgat. De vrouwen hebben bloemetjes- of bolletjesjurken en een hoofddoek, met daaronder ook een knalrode anjer.
De foto maakte ik gisteravond toen vlakbij de kathedraal een folklorefeest voor San Isidro was. Kijk naar die foto en hoor er castagnetten en paso dobles bij. Met open mond keek ik toe naar het overvolle plein waar de mensen werkelijk genoten van het feest. Tradities zijn nu eenmaal het karaktertrekje dat de Spanjaarden nog het meest met elkaar gemeen hebben. Het zijn echte gebruiken of ze zijn verzonnen: na de dood van Franco was er sterk behoefte aan gemeenschappelijke delers die de inwoners van de Spaanse regio’s met elkaar verbond.
Tradities wegen sindsdien zwaar.
De gedachte schoot door me heen dat het ondenkbaar zou zijn de Coolsingel een keer per jaar te vullen met klompendansen om zo de Rotterdammers dichter bij elkaar te brengen. Maar in Spanje werken die dingen.
Mijn allermooiste fiesta maakte ik tien jaar geleden mee in Caldelas de Tuí, bij de Portugese grens. Er was eerst een processie met een opgepoetste Maria uit het kerkje. Daarna kermis met een spookhuisje waar je in vijftien seconden doorheen was. We dronken rode wijn en aten plakjes brood met chorizo. Er waren gekookte aardappels met mayonaise en knoflook. Boven ons zag je zoveel sterren dat je er dronken van werd. Uit de speakers klonk een goedkope Spaanse remake van 'All my loving' van de Beatles. “All mi looving. Nay no nay no naaah.”
Ik kon er geen grip op krijgen, maar ik was volmaakt gelukkig.

Edwards kindjes

2006-05-12T09:02:00.000+02:00

De eerste signalen dat er iets mis was met M. kregen ze in januari. Hij zou in juli worden geboren maar zijn moeder kreeg kort na nieuwjaarsdag ineens weeën. De Spaanse artsen waren resoluut. Stoppen met werken, absolute rust en zo stilletjes wachten tot juli wanneer de geboorte zou zijn.
Daarna ging het even beter. De baby groeide op het oog als kool, de buik van zijn moeder blaakte van gezondheid en op de echo’s zagen ze wat het ging worden. Daar doen ze in Spanje namelijk niet moeilijk over. Een jongetje, dat dus ook meteen een naam kreeg. M.
Maar M. was toch niet zo gezond. Hij miste een nier, ontdekten ze in het ziekenhuis. Opnieuw kwamen zijn ouders over de schrik heen. Tot de volgende ramptijding. Een zeldzame chromosoomafwijking in vaktaal bekend als het Edwards-sydroom. Het syndroom resulteert in allerlei afwijkingen aan nieren, hersenen, darmen en hart bijvoorbeeld.
Kindjes als M. leven eigenlijk alleen in de baarmoeder, beschermd door het lichaam van de moeder. Buiten die omgeving hebben ze geen enkele overlevingskans. Het kan een week duren, misschien twee maanden. Daarna is voorbij omdat je niks bezit van het afweermechanisme dat wij allemaal hebben.
Maar je bent intussen in Spanje met zo zijn katholieke tradities. (Zie ook blog van woensdag). Daarom weigerde het kinderziekenhuis La Paz in Madrid iets anders te doen dat níet het leven van M. verlengde. “We gaan het kindje ter wereld halen. We gaan het zuurstof geven en voeden”, aldus de arts. troffen. Hij vervolgde met priemende vinger: “Daarna nemen jullie het jongetje naar huis en gaan jullie ervoor zorgen.” Dat dat in de praktijk betekende dat M.’s uren geteld zouden zijn, dat hij nooit zou overleven speelde geen rol. Zijn ouders moesten het zelf maar oplossen.
Dat deden ze in Barcelona. Daar ligt het enige ziekenhuis van het land waar verplegend personeel uit een soort roeping ervoor zorgt dat Edwards kindjes niet levend geboren worden. Het gaat half illegaal. De moeders met de doodzieke foetussen komen uit Spanje, uit Portugal, Frankrijk en Italië. Uit alle landen waar ze het niet aandurven iets wettelijks te verzinnen.
Zo ging M. iets eerder dood voor hij toch al overlijden zou. “Het ergst is dat ik het bijna niemand kan vertellen. Ik kwam bij uit de narcose en M. was er niet meer”, vertelt zijn moeder. “Ik was zo opgelucht. Dat snapt bijna niemand in Spanje.”

Jorge is dood

2006-05-10T10:09:00.000+02:00

Jorge León overleed donderdag en voor wie hem kende kwam het allemaal niet als een verrassing. De laatste zes jaar zat hij geklemd in een rolstoel na een ongeluk in zijn huis in Valladolid. Na dat ongeluk waren zijn lippen het enige stukje van zijn lichaam waar hij nog controle over had.
Daardoor lukte het Jorge León nog wat te computeren. En schreef hij sinds augustus vorig jaar een blog waarin hij steeds vertelde dat het leven op deze manier geen zin meer voor hem had. Zijn laatste blog is van vorige week dinsdag. “Ik heb de hand nodig die voor mij het glas vasthoudt. Een behendige hand die mijn nutteloze hand vervangt. Een hand die handelt volgens mijn nog vrije wil: ik heb alles voorbereid zodat degene die me helpt onbekend zal blijven.”
Donderdag werd Jorge met de beademingsmachine losgekoppeld dood gevonden. Justitie is een gerechtelijk onderzoek begonnen naar degene die daarvoor verantwoordelijk is. Wordt de dader gevonden dan wacht hem/haar gevangenisstraf. Spaanse wetten bieden nu eenmaal geen enkele uitweg voor mensen wiens lijden zo zwaar is dat ze er zelf voor kiezen uit het leven te verdwijnen. “Zo pijnlijk doorgaan als mijn situatie nu is en zonder enig perspectief heeft geen zin. Dit moet nu gaan eindigen en met zekere noodzaak”, schrijft Jorge León.
Nu hij dood is keert in Spanje als een boemerang ook de zaak Sampedro terug. Ramón Sampedro was een visser uit Galicië die meervoudig verlamd raakte na een ongeluk tijdens het duiken. Hij lag decennia in een bed en startte een bitter gevecht om te mogen sterven. Zijn dood was uiteindelijk uiterst pijnlijk nadat als enige uitweg een glas met blauwzuur overbleef. Over zijn leven is een monumentale film gemaakt, ‘Mar adentro’. Ga die film zien als je em nooit zag.
Hoe progressief de regering Zapatero ook is, ze lijkt niet van plan snel een wettelijke regeling voor euthanasie te maken. “Doden leveren nu eenmaal geen stemmen op”, zei de voorzitster van de Spaanse Vereniging voor Waardig Sterven ooit tegen me. En zolang er geen wet is leert Spanje steeds nieuwe Sampedro’s kennen.
Jorge León werd 53 jaar. “Wat achterblijft in het geweten van diegenen die de legalisering van euthanasie verhinderen is de last van veel onnodig lijden”, schrijft hij in zijn laatste blog.
Foto: Henar Sastre / El Norte de Castilla

Het mooiste Spaanse woord

2006-05-08T10:25:00.000+02:00

Schrijver Eduardo Mendoza sprak op televisie over het mooiste woord dat hij kende: reconciliación, verzoening. Ik was het met hem eens. Het klinkt prachtig. Het rolt bijna uit je mond en je beseft weer hoeveel je van zo’n taal gaat houden als je em een paar jaar bezigt.
Collega Kees bij dagblad Trouw zei destijds tegen me: “Prachtige taal is het Spaans! Dat droge, uitgemergelde Spaanse land... je hóórt het bijna terug als je naar de inwoners luistert. Het is een taal die kleine zeepslagen geeft.”
Zou het waar zijn dat een taal iets vertelt over de manier waarop mensen in een land leven? Is het Nederland zompig door dat platte, natte stukje wereld waar het zich bevindt?
Toen ik naar Madrid verhuisde kon ik niet veel meer dan kopjes koffie of stokbroden bestellen. Daarna loop je als buitenlander al snel muurvast in de stortvloed aan woorden die het Spaans is. Je bent zin nummer één nog aan het vertalen terwijl je spreker al bij de vijfde of de zesde is.
Uiteindelijk werd het wat na een jaar. Het viel met het moment waarop ik mijn eerste grap in het Spaans lanceerde en zag dat de Spanjaarden gingen lachen. Toen werd het prachtig. In de stadsbus draaiden ze muziek van ‘Último de la fila’ een groep waar ik jaren lang naar luisterde maar niks van begreep. "Bwamsj.. bim.. trala.. mooo.. ja.." had de band altijd gemurmeld. Maar ineens kwam het aan. Een decoder tussen je oren die de woorden ontrafelden!
“Ik vind mezelf leuker in het Spaans”, vertelt een Nederlandse toneelschrijver die tegenwoordig ook in Madrid leeft. Zou dat kloppen? Word je een ander mens van een andere taal?
Duizenden Spaanse internauten stemden over het mooiste woord dat ze kenden. Ze stuurden prachtige woorden in als abrazo (omhelzing), alba (dageraad), alma (ziel), azul (blauw), burbuja (bel), caricia (liefkozing), cielo (hemel, lieveling), deseo (wens), esperanza (hoop), felicidad (geluk), humildad (nederigheid), ilusión (verwachting), luciérnaga (glimworm), mamá, mariposa (vlinder), murciélago (vleermuis), ojalá (hopelijk), sentimiento (gevoel) en ternura (tederheid).
Het woord dat uiteindelijk de meeste stemmen kreeg was wat voorspelbaar: amor. “Liefde is het woord dat zich het moeilijkst in woorden laat uitdrukken”, aldus een van de stemmers. Ach.. de liefde.
Daar ging ook al het lied van Último de la Fila over.

De barones is woest

2006-05-05T10:52:00.000+02:00

Tita Cervera is voormalig miss Spanje en dito echtgenote van Tarzan-acteur Lex Barker. Haar grootste vis sloeg ze twintig jaar geleden aan de haak. Ze ontmoette en huwde baron Hans-Heinrich Thyssen-Bornemisza. Die had dan weer de faam van verwoed verzamelaar van geld, kunst en vrouwen. Sindsdien draagt Tita Cervera een nieuwe titel. Ze heet nu barones Thyssen al staat ze er verder alleen voor na de dood van Hans-Heinrich in 2002.
Haar miljardenvermogen en de natuurlijke neiging van Spanjaarden te roddelen over alles wat los en vast zit maakt dat de barones niet weg te branden is uit de prensa de corazón. Ook de dagelijkse uren aan achterklap op de televisie hebben Tita graag. Ze is rijk, heeft flamboyante kinderen en heeft daarnaast nog een imposante verdienste op haar naam.
Met haar man sprokkelde ze een van de belangrijkste particuliere kunstcollecties ter wereld bij elkaar; op die van de Britse koningin Elizabeth na dan. Geld speelde geen rol. De staalmagnaat Thyssen-Bornemisza had genoeg om wekelijks een topstuk te kunnen kopen. De lossers van de vissersboten in Arles of een zonsondergangetje van Van Gogh uit 1885. Of een Jan van Eyk. Een Caravaggio. Een doekje uit de Renaissance. Een Warhol.
Dankzij zijn vijfde vrouw Tita slaagde Thyssen-Bornemisza er in zijn collectie bij elkaar te houden. En werd het Spanje dat in 1993 voor het haast symbolische bedrag van 338 miljoen dollar zijn 775 beste werken overnam. Ze zijn nu in Madrid en Barcelona te zien, toegankelijk voor iedereen. Precies zoals de baron het wilde.
Tita Cervera is erg aardig ontdekte ik toen ik haar tijdens een persconferentie fotografeerde. Vol geduld pareerde ze de idiote vragen van de hartjespers. Daarna ging ze vol vuur verder met vertellen over de nieuwbouw van het Thyssenmuseum in Madrid.
Maar nu is de barones woest. De Paseo del Prado, de lommerrijke weg voor het museum, gaat op de schop met als gevolg dat bomen worden gekapt. Stampvoetend liet Tita weten dat als er bomen verdwijnen ze haar deel van de kunstcollectie weghaalt uit Madrid. Uit voorzorg ketent de barones zich morgen aan een van de bedreigde bomen vast.
Zo is Tita dan ook weer.

Als de dood

2006-05-03T10:05:00.000+02:00

Hier in Madrid hebben we net vier vrije dagen gehad. Eerst was het gewoon weekend, daarna werd het Dag van de Arbeid en gisteren werd gevierd dat 198 jaar geleden de Franse troepen van Napoleon in de pan werden gehakt. Een beetje Madrileen reageert uitgelaten op zo’n zee aan vrije dagen. Het recept is standaard. Auto pakken, familie erin en richting zee. Meer mensen denken er zo over.
Vrijdag zetten zich zo bijna zeven miljoen auto’s in beweging, welbeschouwd nog maar een bescheiden deel van het Spaanse wagenpark dat uit 28 miljoen vierwielers bestaat. Ga daar over nadenken en besef je dat dit land ruim veertig miljoen inwoners telt. Zo heb je 1 auto dus per 2 mensen.
Goed. Vandaag is het woensdag, in principe werkt iedereen weer en kan de tol van het lange weekend worden opgetekend. 56 mensen bleven dood achter op de weg tijdens meer dan veertig ongelukken. Zaterdag was het ergst. Toen vielen er zomaar op een dag 21 doden. De lijken kunnen worden opgeteld bij die van de paasweek. 108 hadden we er toen. Helemaal aan het eind van het jaar vult de Spaanse verkeersdienst DGT de statistieken over het hele jaar in. Je kunt nu al voorspellen dat ze ruim drieduizend dooie weggebruikers tellen.
Ze zijn misselijkmakend bij de DGT. In hun televisiespotjes bellen ze automobilisten op en vragen: ‘Bent u van plan dit weekend te overlijden?’. Ook hun beschrijving van de ongelukken zijn goor: bestuurder zonder rijbewijs haalt in in een bocht, negeert de doorgetrokken streep en grijpt een motor, en verdomd, daarna nog een. Vijf mensen komen om het leven. Ook zijn moeder die naast hem in de auto zat. In de helft van de ongevallen dragen inzittenden van auto’s geen gordels, maakt de DGT het verhaal compleet.
Maar achter de rapporten zit iets dat ze nooit zeggen: ze rijden gewoon beroerd in Spanje. Autogordels zitten rottig, je stopt onderweg nog es voor een paar biertjes en op de snelweg mag je plankgas 180. De invoering van het puntenrijbewijs moet deze zomer iets aan zoveel losbandigheid gaan doen. Over tien dagen is het alweer fiesta, mooi land is het toch! Maar ik ben als de dood voor het blik. Foto El Mundo/EFE

Op dun ijs

2006-05-01T11:55:00.000+02:00

“Koninginnedag is veranderd. Vroeger greep je zo’n dag aan om tegen de monarchie te demonstreren. Ik kende mensen die zó principieel waren dat ze op dertig april de straat niet opgingen. Uit protest,” zegt E. als we door Amsterdam slenteren tijdens het koninginne-feest.
Ze wijst om zich heen. “Moet je zien hoe het nu is.” Ik zie oranje strikken, plastic opblaaskronen, oranje truien, pruiken, oranje bierbuiken. Een protestdag is het niet, zoveel is duidelijk.
Er wordt gezopen, gelald, gekotst en gelachen.
Meteen ook zie je dat dertig april in Nederland iets ongebruikelijks voor elkaar krijgt. Culturen uit alle windstreken vieren met elkaar de dag onder één gemeenschappelijke noemer. Dat zou een reden kunnen zijn republikeinse standpunten dan toch voor een dag te parkeren.
Ook de Spaanse koningsfamilie De Borbón zal met naijver naar het verbroederingsfeest in de Lage Landen kijken. Ontegenzeggelijk is waar dat de Spanjaarden van hun koning houden. Juan Carlos bracht en redde immers hun jonge democratie. Toch heeft hij amper zoiets als een verbindende rol. Hij is de monarch van een gefragmenteerd land – zelfs niet met de beste wil van de wereld zou je je een Spaanse koningsdag kunnen voorstellen. Het ijs onder de Borbons is flinterdun.
“Het allermooiste van de monarchie vind ik hun begrafenissen”, beet El Roto ooit vol gal onder een van zijn tekeningen voor El País. Dat was geloof ik na de dood van Diana Spencer.
Toch waren er momenten de afgelopen jaren waarop ik even mijn pet voor de Spaanse koning en koningin afnam. Toen bij Zaragoza een bus met schoolkinderen verongelukte en al de lijkkistjes in een voetstadion stonden met hun ouders eromheen. Of toen de nabestaanden van de doden van de treinramp van 11 maart voor de uitvaart bij elkaar kwamen. Juan Carlos en zijn vrouw Sofía waren de eersten om het strakke protocol in de prullenbak te gooien. Een voor een omhelsden en kusten ze minutenlang de overlevenden. Met de premier en de ministers hebben ze geen moer te maken.
Een rotklus die ze klaarden met dikke tranen op hun koninklijke wangen.
Heel Spaans is dat, bedacht ik me zaterdagmorgen toen mijn eigen koude vorstin met haar naaldhakken diep in de klei van Zeewolde wegzakte.

Dat rent maar

2006-04-27T10:59:00.000+02:00

Niemand weet precies hoeveel iberische lynxen er nog leven. Vijftien jaar geleden was er een serieuze telling van de beesten en kwamen ze nog op 1150. Zo optimistisch durft niemand meer te zijn. In Spanje leven hooguit nog 160 iberische lynxen (lynx pardinus) en het laat zich raden dat er over een nog een decennium geeneen meer over is.
Twee varianten bepalen of een lynx de dertien levensjaren die voor hem liggen ook zal halen. De eerste is het konijn, het lievelingseten van onze katachtige viervoeter. Myxomatose – konijnenziekte – roeiden de favoriete maaltijd bijna helemaal uit en daarmee onze lynx.
Variant twee is onvermijdelijk de mens, die niet alleen door de aanleg van snelwegen de verspreidingsgebieden in stukken hakte en steeds kleiner maakte. Overleef je als lynx die klap dan wacht je de volgende: de bumper van een todoterreno die je alsnog naar een andere wereld helpt. Regelmatig liggen de lijken langs de slingerwegen in de sierra.
Is het erg als er straks geen lynxen meer vrij rondhollen? Spaanse milieugroepen vinden van wel. Vanwege de hoge aaibaarheidsfactor (die bakkebaarden, die oren met die pluimpjes!) verwerd de lynx tot een soort zeehondje op drift in handen van de natuurvrienden. Maar plannen om het dier opnieuw uit te zetten verlopen moeizaam.
De hoop is gevestigd op Esperanza, een wijfje dat in gevangenschap een aantal keren welpjes kreeg.
We hebben voor dat beest echt ons best gedaan, verzekerde de voornaamste ambtenaar op het ministerie van Milieu tijdens een hoorzitting in de Senaat. Ze wil graag opnieuw lynxen uitzetten in de natuur, maar dan op een andere, nog uit te dokteren manier: "In het leven gebeuren nu eenmaal veel onverwachte zaken. De mens is gelukkig intelligenter dan de lynx, die een stuk dommer is dan we altijd veronderstelden. Wellicht heeft het dier een goed zicht. Maar als het eenmaal begint te rennen, gebeurt het soms dat het niks ziet. Dat het geen idee heeft waar het naartoe holt. Ik hoop maar dat we binnenkort kunnen zeggen - want er resten ons echt niet meer veel - dat de lynx zich aanpast aan de nieuwe leefomstandigheden."
En zo krijgt Spanje binnenkort lessen rijvaardigheid voor lynxen.

Maakbare samenleving

2006-04-24T10:37:00.000+02:00

Ik was zeventien toen ik voor de tweede keer in een demonstratie meeliep. Het was vanwege zoiets ouderwets als de komst van kruisraketten. Ik heb hier in Madrid nog wel eens verteld dat zelfs de zus van Beatrix meeliep. Dat interesseert de Spanjaarden mateloos, omdat Irene even dreigde Spaans vorstin te worden door haar huwelijk met Carlos Hugo de Borbón.
Terug naar Amsterdam, november 1981, en mijn zinderende gedachte dat ik nooit meer zoiets zou meemaken. De organisatie telde zeven, achthonderdduizend mensen die zelfs dapper de kerk trotseerden. (Een dominee had de avond voor het protest bloedserieus op televisie uitgelegd dat we onze plek in het hiernamaals verloren omdat Beëlzebub er achter zat. Het woord zei het al: demon-stratie. De duivel!).
Na het kernwapenprotest werd het stil. Nederland is niet het juiste land voor revoltes, langdurige onrust, laat staan burgeroorlogen. Ze gaan zowat allemaal ongemerkt aan ons voorbij. De vakbond is blij als ze tienduizend boze havenwerkers de straat op krijgt.
Wel graag het treinkaartje na afloop declareren.
In Spanje gaat het anders. Er wordt gedemonstreerd bij het leven. Ik zag de aantallen van 1981 zelfs een paar keer overtroffen. Zoals na de krankzinnige moord op het Baskische gemeenteraadslid Miguel Ángel Blanco, en voor de uitbraak van de onzinnige oorlog in Irak. Na de aanslag op de stoptreinen bij Madrid. En zelfs dit jaar nog toen Spanjaarden zich tegen onderhandeling met de ETA keerden. Keer op keer trokken de betogingen honderdduizenden mensen en is het niet raar wanneer er ineens een miljoen mensen om je heen staan.
De Madrilenen kunnen flink kankeren op hun hoofdstad als toneel voor allerhande protest omdat ze de bijbehorende verkeerschaos en ongemakken ongevraagd wel voor lief moeten nemen. Dit weekend was het niet anders. Liefst zéven demonstraties trokken door het stadscentrum. Boze politieagenten betoogden, moslims protesteerden, voor- en tegenstanders van de republiek en ook nog een handjevol falangisten. Het gemeentebestuur had een strak tijdschema opgesteld om te voorkomen dat de betogingen niet op elkaar zouden botsen. Iedereen kreeg de ruimte zo zijn zegje te doen.
Dat onvermoeibare betogen heeft in de jonge Spaanse democratie vast iets te maken met een blind vertrouwen in een maakbare samenleving. Denk je dan vertederd als geïndividualiseerde Hollander.

No tenemos cambio

2006-04-22T10:43:00.000+02:00

In het dagelijks leven tref je natuurlijk nooit een Spanjaard die de boodschappen in de supermarkt met vijfhonderd euro betaalt. Of die voor een kopje koffie zo’n blauwpaarse flap tevoorschijn haalt om even af te rekenen. Net als in Nederland wordt het biljet in Spanje in bijna geen enkele winkel geaccepteerd, net zo min als briefjes van tweehonderd. 'No tenemos cambio', staat er op stickers bij de kassa.
Het is papiergeld dat ook ik nooit in mijn portemonnee heb en waarschijnlijk niemand die dit leest. Als voor mij op de markt iemand met honderd euro betaald staar ik er nieuwsgierig naar omdat ik amper weet hoe zo’n snip eruit ziet.
Weet je nog waarom we eigenlijk briefjes ter waarde van het - ooit zo - enorme bedrag van 83.193 peseta’s hebben? Een tegemoetkoming aan de wens van de Duitsers om ook grote bedragen met papiergeld te kunnen afrekenen. Ach ja. Wie het breed heeft laat het breed hangen, mompelde ik destijds.
Maar dat is een versleten afweging na de ontdekking door het Spaanse ministerie van financiën dat één op de vier biljetten van vijfhonderd euro in Spanje rondhangt. Dat zijn in absolute aantallen honderd miljoen stuks. Spanje dus, niet Duitsland.
Financiën vertrouwt het zaakje niet helemaal en onderzoekt de zaak op het moment. Zo krijgen banken een meldingsplicht wanneer een klant grotere bedragen dan drieduizend euro op zijn rekening stort of opneemt.
Spanjaarden schudden een beetje meewarig het hoofd over de enorme zak geld die boven de markt hangt. Nog eens anders gezegd: zestig procent van al het contant geld in dit land bestaat uit ruggen van vijfhonderd euro. Na het hoofdschudden wijst iedereen in de richting van de onroerend goedsector, die na het gigantische corruptieschandaal in Marbella bijna onafgebroken in het nieuws is.
Bakstenen worden hier nu eenmaal heel snel zwart geld of in ieder geval in contant geld waarvan je niet weet waar je het moet laten. In de kluis van een paar advocaten in Madrid, verdacht van betrokkenheid bij de Marbellazaak, lag gewóón 860 duizend euro opgestapeld. De politie brak eergisteren nog eens een brandkast van hoofdverdachte Juan Antonio Roca open. De kluis bevatte 200 duizend euro.
Uiteraard in briefjes van vijfhonderd.

Eerbetoon aan Ronaldo de Assis Moreiro (2)

2006-04-19T14:35:00.000+02:00

Vervolg van gisteren. Alle esthetische problemen ten spijt kun je niet anders concluderen dan dat het prima gaat met Ronaldinho. In de nogal saaie wedstrijd van gisteravond – aldus de kranten want in Spanje zat de wedstrijd vergruisd achter de decoder – tegen AC Milan flikte hij het kunstje aan het begin van de tweede helft.
Een klassieker van Ronaldinho: een voorzetje precies op het juiste moment en ineens had hij de Italianen tuk. “Ach in train nogal veel. Ik geef het beste van mezelf. Dat is nu eenmaal mijn beroep. Verder dank ik de lieve heer dat hij me op belangrijke momenten helpt. Maar vergeet niet dat we in de return nog negentig minuten tegen Milan voetballen”, vertelde onze held bescheiden na afloop.
Maar zoveel hoffelijkheid bedriegt wel een beetje, als je de enorme grijns van het rubberen wonderkind op de sportpagina’s terugziet. Er gaat welbeschouwd geen dag voorbij dat we níet even oog in oog staan. Want hoewel een belabberd acteur zijn er weinig adverteerders die Ronaldinho nog niet ontdekten. Hij is ideaal om kauwgum aan te prijzen. Maar hij doet ook chips, yoghurtjes en voetbalschoenen. De mooiste reclame ziet je op tv in Brazilië - samen met zijn moeder voor waspoeder.
Heel tevreden zal trainer Rijkaard zijn, die volgens een boek dat juist vandaag verschijnt aanvankelijk niks in Ronaldinho zag. Maar toch. De landstitel is bijna voor de tweede keer in de wacht gesleept. En ook staat Barça met een been in de finale van de Champions League in Parijs. Zelfs de politiek roert zich. Premier Zapatero is aanhanger van FC Barcelona en stak dat nooit onder stoelen of banken. Kennelijk zijn socialisten voor Barcelona. Rechts, behoudend, centralistisch Spanje schaart zich onmiskenbaar achter Real Madrid.
Het gaat ze in de hoofdstad niet in de koude kleren zitten. Ronaldo, de nieuwe-Pelé van alweer een tijdje terug, ligt hier in Madrid onder vuur van de pers. Zó erg dat Ronaldínho het inmiddels voor hem opnam en om een beetje respect vroeg. Zo is hij dan ook weer.
Ronaldinho zal beseffen dat een voetbalbestaan bakken geld oplevert, maar uiteindelijk een eendagsvlieg amper overtreft.

Eerbetoon aan Ronaldo de Assis Moreiro

2006-04-18T16:43:00.000+02:00

‘Anderen waren altijd voor de Brazilianen, ik vond ze aanstellers met hun sambavoetbal’, schrijft kameraad Erik in een boek dat we over het Argentijns voetbal maakten. In het voorwoord jubelt hij over spelers met baarden als Fidel Castro en haren zó lang dat ze hun rugnummers onzichtbaar maakten. Een mysterieuze schoonheid. Dat is voor hem het Argentijnse voetbal.
Maar toch. Op al teveel aanstellerij is wellicht een uitzondering Ronaldo de Assis Moreira, Ronaldinho, het 26-jarige Brazilliaanse wonderkind van het FC Barcelona. Drie jaar geleden trad hij aan bij de Catalaanse club. En nu willen ze dat hij nooit meer weggaat. Beter dan Pelé!, zo juichen ze bij Barça. Een nieuwe Maradona!! Zie foto, afkomstig uit de Catalaanse voetbalkrant Sport.
Nu is de lange lijst van nieuwe Pelé’s en nog betere Maradona’s natuurlijk onverdraaglijk geworden. Neem Lionel Messi, een andere godenzoon. Het enige dat hij nog moet antwoorden in interviews zijn vragen over de vergelijking tussen hem en Maradona. Stomvervelend. Maar ook Ronaldinho is wel erg goed. Een soort mannetje van rubber dat over het veld schiet en dan ineens bij het doel van de rivaal staat zonder dat ze tijd krijgen om adem te halen. Ze sidderen van angst bij AC Milan, die vanavond tegen de Braziliaan schoppen in de halve finale om de Champions League.
Er gaat hier ook een verhaal waarom de talentvolle Ronaldinho niet bij aartsrivaal Real Madrid speelt. Ze vonden hem te lelijk. Een kop met rollende ogen en vooruitstekende tanden: dat stak wel erg af tegenover de sexy geldmachines van de club, zeg maar van het gehalte David Beckham. Om het legertje Braziliaanse spelers bij Real een beetje aan te vullen kochten ze uiteindelijk de knappe Robinho. (Voor de voetbalhaters: in Spanje spelen op dit moment de Brazilianen Ronaldo, Robinho, Ronaldinho. Ook hoor je wel eens iets over Ronaldinha, dat is dan weer de voormalige voetballende echtgenote van Ronaldo.).
Zo eindigde Ronaldinho bij Barça. Daar kochten ze nog een ander lelijk joch, de Kameroenees Samuel Eto’o. Ook hij is een heel erg goeie voetballer. Uit pure razernij – voetbaal haalt nu eenmaal het diepste bij een mens naar boven - krijgt hij van supporters van de tegenstander bananen naar zijn zwarte hoofd geslingerd.
(Wordt vervolgd)

Ta! Ta! Tatata! Ta! Taaaaaa!!

2006-04-15T11:28:00.000+02:00

Kille wind giert over de rotsen van het strand van Gijón. Daarna buldert het verder bij de kerk San Pedro, die aan de oceaan grenst. Het is heilige week – semana santa – en de puntmutsen trekken in processie door de straten. Vanavond mag het broederschap van de Heilige Christus van de Boetedoening en Martelaars. Sommigen puntmutsen hebben geen schoenen aan.
De flappen onder hun mutsen slaan door de felle wind naar boven. Ogen gloeien achter de gaten van de kappen. Lokale fotografen stappen uiterst serieus om de gelovigen heen. Alsof de Verlosser zojuist daadwerkelijk onder ons terugkeerde. Alsof het niet ieder jaar natuurlijk hetzelfde laken en pak is.
De grimmige boetedoeners schuifelen langs. Trommels roffelen. Ratels ratelen. Een kind tegenover ons stopt haar vingers in haar oren. Het Jezusbeeld is nu zowat waar Maricarmen staat. Ze is geboren in 1943, de troosteloze jaren na de burgeroorlog. "Bang ben ik nooit geweest voor de processies. De heilige week is simpelweg een deel van je leven. Ieder jaar keert het spektakel terug." Dan klinken de trompetten.
Ta! Ta! Tatata! Ta! Taaaaaa!!
Ze kijkt om zich heen en maakt haar ogen klein. "Dan zegt de katholieke kerk dat ze wordt vervolgd. Moet je zien hoe ze vandaag overal in Spanje door de straten trekken. Het zijn dagen van onafgebroken demonstraties. Een soort inquisitie die zich tot de dag van vandaag laat gelden."
We staan nu oog in oog met Jezus. Acht legioensoldaten met Spaanse vlaggetjes op hun mouwen en automatische wapens om de schouder geslingerd omringen het beeld. Een man met beulskap draagt de doornenkrans op een kussen mee. Als kind zat ik op een nonnenschool, vertelt Maricarmen. Eens per jaar moest ze op spirituele excursie. Bij het heiligdom in Covadonga ging het op de knieën. Vijftig traptreden op je knieën omhoog als boetedoening.
Ze verloor uiteindelijk vroeg de eerste sporen van haar geloof, nadat ze haar misdragingen tegenover de kerk moest bekennen. "Zeven jaar oud was ik! Wat voor zonden kan een mens zo jong hebben?" Later zag ze de innige relatie tussen de katholieke kerk en het generaalsregime van dictator Franco. "Sindsdien weet ik niet meer of ik nog een geloof heb."
"Ik hou me er gewoon niet meer mee bezig."
Foto La Nueva España

Paella con verduras

2006-04-13T13:31:00.000+02:00

Bevriende bloggers in Belgrado wachten op nieuwe recepten. Meer lezers probeerden het eerste gerecht dat ik noteerde: een tortilla. Nu een ander Spaans recept bij uitstek. Paella in een vegetarische variant.
Nodig voor vier personen: 400 gram rijst, 8 artisjokken, 250 snij- of sperziebonen, bosje lange dunne groene asperges (zeker geen dikke witte asperges), 2 lange groene paprika’s (dat wil zeggen het soort dat Turkse winkels in Nederland verkopen, daar kun je vast ook de dunne asperges vinden. Deze paprika’s zijn wat slapper, dunner dan die grote Nederlandse joekels... al kun je die natuurlijk ook gebruiken.), 1 grote ui, 1.5 liter groentebouillon, olijfolie, zout.
Dit recept is van Ignacio Medina, die een boekje met rijstgerechten schreef. De ingrediënten van zijn recept zijn geen ijzeren wetten, schrijft hij in de inleiding. Laat het van het seizoen afhangen en gebruik zo je wilt bloemkool, spinazie, doperwten, of bijvoorbeeld witte bonen. “Hou alleen rekening met de kooktijd voor het moment waarop je ze aan de paella toevoegt”, meldt Medina nog.
Deel van het geheim van een geslaagde paella zit em in de pan. Een dunne laag rijst met ingrediënten over een groot oppervlak wordt mooi gelijkmatig gaar, vandaar de vorm van de platte paellapannen die je in Spanje ziet. Heb je die niet gebruik dan een grote hapjespan.
Bak de ui en groene paprika’s – allebei fijngesneden - met een scheut olijfolie tot de ui glazig wordt. Voeg de schoongemaakte, in vieren gesneden artisjokken toe, de snijbonen in reepjes van een halve centimeter, als ook de asperges die je ongeveer lengte van je pink snijdt. Gedurende veertig minuten gaar laten worden op een laag vuur waar je zo af en toe nog een scheutje olijfolie bij doet. Blijven roeren.
Voeg de rijst toe en meng die door je groentemengsel. Voeg de hete bouillon toe, in de dubbele hoeveelheid van de rijst die je gebruikt. Voeg zout en bijvoorbeeld ook zwarte peper, Provençaalse kruiden toe. Beetje saffraan doet wonderen. Verhitten tot het kookt. Daarna het vuur laag tot het nét nog kookt en een dik kwartier laten borrelen. Zonodig nog meer bouillon toevoegen. Meteen serveren.
Laat me weten hoe het uitpakt.

Een boze brief

2006-04-11T11:09:00.000+02:00

Madrid, 11 april 2006
Aan Mercer HR Consulting te Amstelveen, Holanda
Beste dames en heren,
met verontwaardiging vernam ik de jaarlijkse uitslag van uw onderzoek over de kwaliteit van het leven in grote steden. In dat onderzoek plaatst u Madrid bekant onderaan, op de 45ste (!) plaats. Pal onder Barcelona. De puntentelling die u de twee steden toekent is geenszins verbeterd in vergelijking met vorig jaar.
Het is kennelijk een beroerd leven hier. Al kan het nóg slechter: New York, Lissabon, Rome en Athene doen het op uw overzicht nog rottiger. Wat heeft u allemaal in uw onderzoek meegenomen? Een analyse van 39 factoren die bepalen of wij gelukkig zijn. Sociale omgeving, cultuur, economie en politiek, de gezondheidszorg, onderwijs, openbaar vervoer, woningbouw en milieu zijn de punten die u meenam.
Het voert tot een overzicht dat ongetwijfeld wereldwijd aandacht krijgt maar eerlijk gezegd te voorspelbaar voor woorden is. Waar kunnen wij ons optimaal vestigen? In de steden Zürich en Genève, op de eerste en tweede plaats in uw lijst. Zo niet daar, dan wel in Vancouver (3), Wenen (4), Auckland (5), Düsseldorf (5), Frankfurt (6) of desnoods Amsterdam (13).
U zult het ongetwijfeld uw onderzoek zorgvuldig hebben uitgevoerd. Ik besef me dat het in vergelijking met Zürich ongetwijfeld wat lawaaiiger is in Madrid. Dat ze in Zwitserland de glasbakken niet om vier uur ’s nachts legen. En natuurlijk is het waar dat je uren klem staat op de M-30 ringweg van de Spaanse hoofdstad, iets dat je in het keurige Wenen ongetwijfeld hoogst zelden overkomt.
Daar zullen ze in de overvolle ziekenhuizen de bedden met patiënten vast ook niet als wanhoopsdaad in de gangen hebben neergezet. In Düsseldorf zal het eenvoudiger zijn behoorlijke huisvesting te vinden. Eenvoudiger dan hier in Madrid, waar vrienden als gevolg van ongebreidelde speculatie inmiddels vier euroton voor hun nieuwe woning neertelden.
Maar toch. Ik dacht vanmorgen aan de inwoners van een kraakpand in de binnenstad van Amsterdam, jaren geleden. Daar was altijd wat aan de hand. Altijd was er gedoe. Ze brachten een krantje uit met de langste titel die je je kunt voorstellen: ‘Maar Je Woont Wel Mooi In Het Centrum’.
Ik meld u bij deze dat ik ondanks uw enquête Zwitserland, Canada, noch Duitsland de komende jaren als favoriete vestigingsplek in gedachten hou. Intussen verblijf ik wel mooi in Spanje,
hoogachtend.

Spanjaarden op de maan

2006-04-09T11:15:00.000+02:00

Er is een mop die ze hier vertellen. Tijdens de eerste maanlandingen deden astronauten een opmerkelijke ontdekking. Bij helder weer konden op Aarde, waar ze op uitkeken, zonder probleem de Chinese Muur zien: een lange streep strekte zich over China uit. België, waar alle autowegen ’s nachts verlicht zijn, konden ze ook perfect als grote lichtvlek op de planeet ontdekken. Daarna hoorden ze nog een geroezemoes. Het waren Spanjaarden, die ze tot op de maan hoorden schreeuwen.
De grap vertelt iets over de pokkeherrie die Spanje genereert. Het is het gevolg van een sociaal leven dat zich grotendeels op straat afspeelt. Maar zelden kom je bij iemand thuis. Alle afspraken die ik maak zijn in café’s, restaurants, op de hoeken van straten en op pleinen. Jong en oud doen aan het circus mee, aangezien Spanjaarden van alle kuddedieren de trouwste zijn. Het klit bij elkaar en het heft het glas met elkaar.
Vanaf dat moment gaan de kelen open.
Ik zat een paar zomers terug op een plein in Brugge, in Vlaanderen. Het was er stampvol want een mooie dag. Maar meer geluid dan een héél zacht gemurmel was niet waarneembaar. Spanje staat haaks op deze ervaring. Gesprekken met vrienden en familie verlopen verhit, uitbundig, expressief schreeuwend. Het tijdstip doet er weinig toe.
Aan de rest van de herrie produceren doen hierna alle beroepsgroepen met verve mee. Het is niet vreemd dat je om één uur ’s nacht uit je bed wordt gedenderd door de vuilniswagen. Boos omdat de vuilophalers moeten werken zul je wéten dat ze de containers legen. Drie uur later dient de volgende onderwereld zich aan: de glasbaklegers. Die zijn nog kwader.
Ze hebben het onlangs onderzocht in Spanje. Resultaat: een op drie huishoudens wordt geteisterd door lawaai, harder dan toegestane normen. Op de herrie top-5 staan de café’s op de eerste plaats. Daarna volgen vliegvelden, straatgeluiden, industrieterreinen en discotheken. Het ondenkbare gebeurde onlangs. De eigenaar van een bar die jarenlang zijn buren ontoelaatbaar teisterde werd veroordeeld tot bijna drie jaar cel.
“Drie jaar vrijheidsberoving voor hem. Mij gaf hij zeven, de rest van buren twintig jaar”, aldus zijn getergde bovenbuurman.

De dierentuin van Roca

2006-04-07T10:36:00.000+02:00

Het doek is gevallen voor Juan Antonio Roca, adviseur van de afdeling Stadsontwikkeling van de gemeente Marbella. Het was een ideale stek voor Roca. Hij gebruikte zijn functie om als almachtige spin in het web ieder mogelijk corruptiezaakje aan de Costa del Sol in regie te houden. Als geen ander was Roca bedreven in de oogverblindende business die Spanje op dit moment tot kind met waterhoofd maakt: de handel in bakstenen.
Roca verkocht gemeentelijke diensten, verhuurde gemeentelijke hijskranen, auto’s van het gemeentelijke wagenpark en verpatste gemeentelijke licenties in ruil voor exorbitante sommen geld van bouwondernemers. Ambtenaren en zakenlui waren zijn marionetten. Zo ook de burgemeester, een handjevol wethouders, politiechefjes en advocaten.
Als je op zijn kantoor kwam dan trof je acht mobiele telefoons op het bureau. Ieder nummer – dat voortdurend wisselde – diende voor een andere transactie. Op dezelfde manier bestierde Roca 120 vennootschappen, die hij als damstenen op het juiste moment naar voren schoof.
Maar nu is het allemaal voorbij. Roca zit achter de tralies en zo’n beetje iedereen die de afgelopen jaren met hem in aanraking kwam. Marbella zelf zit in zak en as. Het gemeentebestuur wordt vandaag door Madrid ontbonden (nog nooit gebeurde er iets vergelijkbaars in het post-Franco Spanje) en zal het tot verkiezingen volgend jaar met een curator moeten doen.
Wanneer schuldig bevonden kan Roca een gevangenisstraf van tien jaar verwachten. Eenmaal weer op vrije voeten zal hij zijn illegaal opgebouwde vermogen kwijt zijn. Bij politieinvallen in Malaga, Madrid en Murcia werd beslag gelegd op huizen en bezittingen die bij elkaar snel tweeënhalf miljard euro waard zijn.
Verbijsterend was vooral de inboedel van Roca’s villa in het plaatsje Torrepacheco in Murcia, waar schilderijen van Miró gewoon bóven het bad hingen. De rest van de inventaris bestond uit twee landingsplaatsen voor helikopters, historische Mercedessen, camera’s, juwelen en een echte tijger in een kooi. Tientallen en nog eens tientallen opgezette dieren (giraffen, olifanten, ijsberen) sierden de verblijven of hingen met hun koppen aan de muren. Roca hield wel van een jachtpartijtje.
El Mundo vroeg gisteren aan lezers van hun internetkrant of ze geloven dat corruptie gemeengoed in Spaanse steden en dorpen is. 93 procent van de internauten antwoordde met ‘ja’.
Kunnen ze Roca's darmen en ingewanden niet operatief verwijderen en hem opvullen met zaagsel? Daarna kan hij mooi als afschrikkend voorbeeld in een of ander etnografisch museum worden bijgezet.

Terug de woestijn in

2006-04-05T09:36:00.000+02:00

Gastblog en foto's van Rachel Corner. In oktober reisde ik naar Marokko om de Afrikaanse immigranten te fotograferen die naar Europa hopen te komen. Het aanvankelijke doel was Melilla, de Spaanse enclave aan de Marokkaanse kant van het water. Het is een klein stadje met een hek van zes meter hoog.
Na een lange reis is dit hek het laatste wat de mensen nog van hun droom scheidt. Met zelfgemaakte ladders en doeken om handen en voeten klimmen mensen over het prikkeldraad.
Het is dezelfde maand waarin Spanje een verdrag uit 1992 met Marokko herstelt. Migranten die Marokko als doorreisland naar Europa gebruiken worden teruggestuurd. Marokko zal ook daadkrachtiger optreden om de migrantenstroom een halt toe te roepen. In ruil daarvoor ontvangt Marokko een royale vergoeding.
Op het moment dat ik afreis krijg ik een bericht via Artsen zonder Grenzen dat Afrikaanse migranten worden opgepakt en in de woestijn gedropt. Protesten van hulporganisaties volgen. Ik besluit naar Bouafra te gaan, de stad waar een groep mannen uit voornamelijk Senegal en Mali uit de woestijn wordt teruggebracht.
Zij zullen een paar dagen later op het vliegtuig worden gezet en naar huis worden gebracht. Niet iedereen heeft zoveel geluk. Nog steeds worden er mensen opgepakt. Bussen vol migranten worden dagenlang door Marokko gereden, achtervolgd door journalisten en ngo’s.
Met twee journalisten reis ik verder naar het zuiden. We bellen met George, een jongen uit Nigeria, een van de migranten. Zo horen we wat er met hen gebeurt en we proberen ze in de woestijn te vinden - een onmogelijke taak in die grote zandvlakte. De telefoontjes worden dramatischer, de mannen hebben geen water, zijn bang en uitgeput. Na een paar dagen is de verbinding verbroken.
Pas later weten we wat er gebeurde. George en twintig anderen worden door de Marokkanen naar de Westelijke Sahara gebracht en daar in de woestijn achtergelaten. De groep is niet de enige. Het zelfde gebeurde met bijna honderd anderen. Zij werden in legertrucks geplaatst, de woestijn ingereden. Polisario heeft deze twee groepen dolende mannen gevonden en zich uiteindelijk over hen ontfermd.
Igbins, een jonge man van 25 jaar uit Nigeria, overleefde het niet en is door dorst en uitputting in de woestijn overleden.

Errusia!

2006-04-03T13:31:00.000+02:00

Toen eind jaren negentig het Guggen-heim museum open ging hadden ze een probleem. Het stads- en deelstaat-bestuur hadden miljoenen en nog eens miljoenen neergelegd om het museum in Bilbao te krijgen. En daar stond het glimmende ding van architect Frank Gehry. Niemand wist wat het was. De Basken die je erover sprak schamperden over ‘de draak van Bilbao’.
Toch trok het schubbenmuseum vanaf het begin de aandacht - en er gebeurde iets opmerkelijks in de stad waar je ooit door de smerige rook van de fabrieken de overkant van de straat niet zag. Er verschenen bleke jongens en meisjes met rugzakken in het straatbeeld. “Excuse me. Where is the Guggenheim?”, vroegen ze de stomverbaasde Basken, die eens onder hun petjes krabden en vervolgens in de richting van de draak wezen. “Zer! Ze Guggengeim!”
Tegenwoordig zitten ze op zowat een miljoen bezoekers per jaar. Dat is te merken in de rest van de stad. Stikduur werd het. In mijn geheime overnachtingsplek rekenen ze 50 euro per nacht, maar dat is echt een uitzondering. Bilbao is hip en daar betaal je voor. (Ik begreep nimmer het nationalistische geklaag over de achterstelling van de Basken. Nergens trof ik zoveel welvaart als juist in Baskenland).
Terug naar het begin van het verhaal. De kwestie van het Guggenheim is dat van een museumge-bouw dat van buiten een onbetwistbaar kunstwerk is – maar waar de directie nooit echt dingen had om erín te zetten. Ik trof er alleen wat vage, gigantische modernistische sculpturen die amper beklijven. Iedereen is het er inmiddels wel over eens dat het gebouw het echt moet hebben van grote exposities.
Zoals nu. Afgelopen week begon een tentoonstelling die ‘Errusia!’ heet. Het is een nu al legendarische expositie die zich vermoedelijk nooit meer herhaalt: driehonderd topwerken uit Russische musea geven een overzicht van de drie laatste eeuwen. Iconen, Sovjetrealisme, Malevich. Werkelijk alles hangt ineens voor je neus in het Guggenheim. Ik keek met open mond naar zoveel geschiedenis. Gaat dat zien voor het 3 september wordt. Laat maar weten als je een goedkoop hotel zoekt.
'Raising the Banner' (1957-60) van Gelii Korzhev © State Russian Museum, St. Petersburg.

Flamenco op gympies

2006-03-31T10:12:00.000+02:00

Wat hebben we destijds gelachen in Casa Sanchez om de hoek van mijn voorlaatste huis in Nederland. In het restaurantje was het een rotherrie (heel Spaans), dikke rook kwam uit de keuken (hoort erbij) en vooral de langostinos (grote gebakken garnalen) zijn me bijgebleven.
De eigenaren waren dol op de meiden ons gezelschap. Het waren lange blonde journalistiekstudentes die het privilege hadden aan het eind van de avond op de tafels van Casa Sanchez te dansen. De borden werden in veiligheid gebracht en de muziek die je dan steevast hoorde was die van de Gipsy Kings. We glommen. Dichter bij Spanje konden we niet komen.
Het lijkt achteraf onzinnig. Casa Sanchez ligt aan de propere Springweg in Utrecht en de Gipsy Kings zijn volgens mij Frans. De Gipsy Kings waren vrij commercieel. Ze stopten alles in hun trechter en maakten er een soort flamenco van. Hun nummer Bambolea is nog altijd grappig voor feesten en partijen. Maar hun remakes van Hotel California en My Way zijn natuurlijk niet om aan te horen.
Eén verdienste moet je op naam van de Gipsy Kings zetten. Voor het eerst lukte het lastige flamencomuziek te exporteren en uiterst succesvol buiten Spanje aan een groot publiek te slijten.
De ingrediënten daarvoor kon je na de dood van Franco eind jaren zeventig moeiteloos in Spanje oprapen. In de oude binnensteden werd geëxperimenteerd met nieuwe muziekstijlen. Flamenco werd vermengd met snelle ritmes en stoer gemaakt door bands als Ketama en Pata Negra. Voor de puristen was de nieuwe flamenco vloeken in de kerk. Toch kun je het zo gek niet opnoemen of het bestaat tegenwoordig. Flamenco vermengd met funk, hiphop, chillout, zelfs hardrock.
De allerlaatste loot heet Ojos de Brujo, vertaald Ogen van de Tovenaar. De groep komt uit Barcelona en is een sensatie. (Heb je zin luister dan hun cd’s Vengue en Bari.). Overal op festivals mogen ze optreden, tot ver buiten Spanje. Ojos staat ineens op het Jazz Festival van Montreal of mag het Popkomm in Berlijn openen. ‘Flamenco op gympen’ typeert Stan Rijven in Trouw de muziek van Ojos de Brujo. Midden in de roos.

Ferdinand de stier

2006-03-28T09:58:00.000+02:00

Tijdens de feesten van Valencia kreeg een stier het onmogelijke voor elkaar: het publiek was zo onder de indruk dat ze de stierenvechter smeekte hem te sparen.
U weet hoe dat gaat. Eerst wordt de stier geprikt met stokken met nare weerhaken. Eenmaal volledig uitgeput en dol van de pasodoble die ze op de tribunes spelen krijgt de stier een mes tussen zijn ribben. Exit stier.
De Spanjaarden die dit niet wreed vinden verdedigen dat het kunst is, dat het iets met cultuur te maken heeft. Dat zie je ook terug in de kranten. Daar schrijven critici over la lidia. Het stierengevecht als theaterstuk. Dus mag het publiek sympathie voor de stier opvatten.
Zo krijg je wat in Valencia gebeurde en overleefde het prachtige dier het drama. Welbeschouwd: dat gebeurt natuurlijk zelden. De held is namelijk altijd de torero, de stierenvechter in maillot. Die hebben hier in Spanje de status van popsterren en voetballers van het gehalte David Beckham.
Ik ben een keer gaan kijken, en het ging noodgedwongen (excuus) vanwege televisieopnames die iets met Picasso van doen hadden. Er was niet veel aan. Een theater wellicht. Maar het slotstuk werd zes keer achter elkaar opgevoerd. Zoveel dieren gingen er die middag aan.
Door het voorval in Valencia kwam het kinderboek ‘Ferdinand de stier’ naar boven. Het verhaal gaat over Ferdinand, die véél liever bloemen ruikt dan dat hij moet vechten in de arena van Madrid. “Ferdinand deed niets liever dan rustig zitten en bloemen ruiken. Hij had een favoriet plekje onder een kurkeik. Dat was zijn favoriete plek. Hij kon daar hele dagen zitten.” Het laat zich raden dat het dus niks werd met Ferdinand die uiteindelijk ook naar een stierengevecht wordt gebracht en zich het vege lijf redt.
Het verhaal is van de Amerikaanse kinderboekenschrijver Munro Leaf. Het kwam zeventig jaar geleden uit toen in Spanje de burgeroorlog begon. Het viel niet overal in goede aarde. Het conservatieve kamp beschouwde Ferdinand als pacifist, reden dat het boek door Franco op een lijst met verboden werken werd gezet. Net als in nazi-Duitsland gebeurde.
Hulde aan Munro Leaf in deze oorlogsjaren. Lees het verhaal van de stier Ferdinand op http://pages.prodigy.net/poss/ferdinand/main.htm

Het wordt al gewoner

2006-03-26T19:19:00.000+02:00

Verder Baskisch nieuws: VICTORIA - Het parlement van Baskenland heeft het deelstaatbestuur gevraagd de rechten van gehandicapten te erkennen. Het initiatief kreeg een meerderheid van de partijen in het parlement achter zich. Een van de voorstellen is families jaarlijks met zesduizend euro te ondersteunen. SAN SEBASTIAN – De gemeente Bilbao neemt maatregelen om te voorkomen dat jongeren zich in de stad aan openbare drinkfeesten schuldig maken. De burgemeester van Bilbao, Iñaki Azkuna, heeft jongeren opgeroepen het nuttigen van alcohol “niet in een vernietigende vorm van tijdsbesteding” te laten ontaarden.
SAN SEBASTIAN – De politie heeft 30 kilo hasjiesj en twee kilo speed in beslag genomen in een garage in de wijk Antiguo. De minderjarige O.J.M. werd tijdens de politieoperatie op last van de Franse justitie aangehouden. De drugs was verstopt in een vrieskist. BILBAO – Drie jongeren van 17, 18 en 22 jaar zijn donderdag in Bilbao aangehouden wegens oplichting van de eigenaar van een belwinkel. De arrestanten zouden de eigenaar hebben voorgesteld een fors geldbedrag te kopiëren via een drukproces waarbij “speciale vloeistoffen” werden gebruikt.
SAN SEBASTIAN – Bij twee ongelukken op de ringweg van San Sebastian vielen zaterdag drie gewonden. In totaal waren drie auto’s betrokken bij een ongeluk in de tunnel Aiete. Tien minuten later botsten bij de afrit Igara opnieuw twee auto´s op elkaar. BILBAO – Hoogleraar Antonio Fernández Trocóniz van de Hoge Ingenieursopleiding van Bilbao is gisteren overleden. Het is niet bekend hoe oud hij is geworden.
SAN SEBASTIAN – De theatergroep Ados Teatroa geeft vanavond een voorstelling in het cultureel centrum Altza voor kinderen tussen 6 en 10 jaar. Aanvang voorstelling 17.30 uur. Entree 2,50 euro. SPORT- Patxi Izco is gisteren voor zijn tweede ambtstermijn als voorzitter van Osasuna aantreden. De rest van het clubbestuur bestaat uit Juan Pascal, Fernando Vera, Miguel Archanco y José Manuel Purroy.
HET WEER – Flinke opklaringen, vooral in de middag, aangezien in de ochtend nog sluierbewolking boven Baskenland hangt. De wind komt uit het zuidwesten. Temperatuur loopt op tot 25 graden aan de kust en schommelt rond de 20 graden in het binnenland.

Bron: El Diario Vasco, tekening van El Roto in El País.

Jaren van lood

2006-03-23T01:28:00.000+02:00

Eind 1999. Door de straten van Bilbao trok een demonstratie van Baskische patriotten die om de onafhanke-lijkheid riepen. Het hoosde van de regen en dat maakte de enorme ikurrina die een groep vrouwen meedroeg er niet lichter op. Maar Basken zijn wel wat tegenslag gewend. Dus ging het dapper, strijdbaar als vanouds. Gora ETA! Leve de ETA!
Het was zo'n moment waarop alles even stilstaat. De wapenstand die een jaar duurde zat er op. Ieder moment kon ergens een kleefbom onder een politieauto afgaan. Of kon een wethouder een nekschot oplopen terwijl hij met zijn vrienden een biertje dronk.
De demonstranten schudden het hoofd. Het was echt zo jammer. De gewapende organisatie (gebruikelijke omschrijving onder patriotten voor de ETA) had zijn beste wil getoond. Maar de Spaanse staat (gebruikelijke omschrijving voor politici in Madrid) had alles afgewezen. “Daarom zullen er wel mensen moeten sterven. Het is niet anders”, betoogde een leraar die bedroefd meewandelde.
In Baskenland ontmoette ik steevast aardige mensen, maar de Baskische kwestie was krankzinnigs en gaf me altijd koppijn. Jaren van lood: iedere maand klonk ergens een knal en voltrok zich een ritueel. Een dode. Een afwijzing van het radicale geweld door alle politieke partijen behalveBatasunanatuurlijk. Een droeve begrafenis.
Een keer liep ik door het huis waar een bom van amper vier kilo ontplofte. Het glas schraapte onder je schoenzolen, ramen hingen uit hun scharnieren. In een meisjeskamer zat een gat in de buitenmuur. De enorme beer op bed bedolven onder het puin. Een Backstreet Boys-multomap kwam nog net onder het rode stof tevoorschijn. De vader van het meisje was een uurtje eerder opgeblazen.
Krankzinnig geweld riep steeds ander geweld op. De mishandeling van Baskische gevangenen was een ongemakkelijk thema voor de overheid - maar voor Amnesty een issue om bezorgd te zijn. Daar las je in de kranten weinig over.
Al bijna drie jaar zijn er geen doden meer gevallen, al moeten honderden dappere en minder dappere politici, kunstenaars en journalisten met lijfwachten de straat op. Omdat ze iets anders menen dan de ander. Een permanente wapenstilstand van de ETA geeft vandaag ineens een bel zuurstof aan het prachtige verstikte Baskenland.
Eens zien of het nu wat minder krankzinnig wordt.

Terug naar het dorp

2006-03-21T19:07:00.000+02:00

Ik had het in 2004 helemaal gehad met Pedro Almodóvar. La mala educación was drakerig geweest. Een triest verhaal over een kapotte schooltijd tijdens Francojaren. Het was geen pretje toen, maar ineens vond ik Almodóvar gemaakt en voorspelbaar. Er zat een clou in La mala educación die de meeste kijkers veel te vroeg in de smiezen kregen. Wat overbleef was flauw en gezocht.
Mijn bewijs dat de regisseur de plank missloeg is dat ik twee jaar later hard moet nadenken waar het ook al weer over ging. ‘An examination on the effect of Franco-era religious schooling and sexual abuse on the lives of two longtime friends’, helpt de IMDB database. Ah. Juist.
Hoe anders ging het met Todo sobre mi madre (1999) en met Hable con ella (2001)! Films waarbij je ogen en oren alle zintuiglijke waarnemingen overnamen. Iets anders was er niet. Een vloed aan kleuren, landschappen, aan menselijkheid, verlatenheid en elegantie kwam over de bioscoopstoelen heen. Die muziek van Alberto Iglesias!! Je wilde maar niet dat het ooit nog overging. Honderden kinderen met ogen en oren als schoteltjes verlieten na afloop de zaal.
Ik geloofde niet dat ik het nog eens meemaakte.
Maar het wonder gebeurt opnieuw bij Volver, de allernieuwste Almodóvar. Het is een film over La Mancha, de woeste vlakte ten zuiden van Madrid waar de filmmaker vandaan komt. Volver is de terugkeer naar zijn dorp, naar de rituelen en gewoontes van zijn jeugd. En er is het weerzien met zijn overleden moeder – die natuurlijk nooit écht dood kan gaan omdat ze voor Almodóvar onsterfelijk is.
Twee uur en vijf minuten duurt Volver. Twee uur en vijf minuten zat ik geplakt in de bioscoopstoel, die allang verdwenen was. Net als de zaal, de bioscoop en de rest van Madrid. Ik zag alleen nog maar het universum van de vijf vrouwen die de regisseur neerzette. Een reis van twee uur en vijf minuten tussen Madrid en La Mancha. Ik kneep mijn handen fijn zodat het niet meer stopte.
Maar het onvermijdelijke gebeurde. De projector schokte, lichten floepten aan. Ogen als schoteltjes. Toch weer vrienden met Pedro.

Auto van de zaak

2006-03-20T11:43:00.000+02:00

De burgemeester van Orihuela is in opspraak gekomen. Toegegeven, hij heeft het er zelf een beetje naar gemaakt. Regelmatig wordt José Manuel Medina gezien in een glimmende groene Rolls-Royce. Het is een prachtige wagen met een cilinderinhoud van 6.750 cc. Een karretje dat al snel twee, drie euroton doet.
Resumerend geen misselijk vervoermiddel voor een burgervader van een bescheiden gemeente aan de kust van Alicante. Maar ook het huis waar Medina buiten kantoortijden vertoeft mag er zijn. Het is een prachtig onderkomen dat de Spanjaarden een chalet noemen. Even een rekensom: zo’n huis kost in dit zonovergoten deel van Spanje toch ook een miljoen euro.
Het laat zich raden dat de 75 duizend inwoners van Orihuela met opgetrokken wenkbrauwen naar hun burgemeester staren. Al helemaal nadat bekend werd dat zowel huis als Rolls in werkelijkheid op naam staan van een lokale projectontwikkelaar, Joaquín Antonio Grau. De gulle zakenman leende vanaf 2004 huis en auto uit aan burgemeester Medina.
Wacht eens even. Kreeg Grau niet in 2004 toestemming op een beschermd en op papier niet bebouwbaar terrein maar liefst 4.500 woningen neer te zetten? En kan hij op diezelfde grond nu ook een waterslurpend golfterrein aanleggen? Juist dus.
Diezelfde Joaquín Antonio Grau.
Niet alleen de burgemeester, maar ook vijf wethouders en vier projectontwikkelaars, waaronder Grau, prijken inmiddels op een lijstje van het Openbaar Ministerie. Oplichting, misbruik van invloed en verduistering zijn de termen die de onderzoeksrechter van de afdeling Anticorruptie op de zaak losliet. Ook twee projecten in een ander beschermd gebied worden onder de loep genomen.
El País kon de verleiding niet weerstaan en belde met de burgemeester van Orihuela, toebehorend aan de Partido Popular. Of het echt waar is dat hij zich in een Rolls-Royce door de straten van zijn gemeente verplaatst? “Wat een impertinente vraag is dat - in welke auto ik rij! Ik heb er meer dan honderd in mijn garage”, aldus een verontwaardigde Medina. Daarmee had hij de verslaggever tuk. Onder het wagenpark van de burgemeester bevindt zich trouwens ook nog een Audi A8. Maar die is dan weer eigendom van een andere lokale bouwondernemer.

Rotte vis, oude koeien

2006-03-17T12:41:00.000+02:00

In Spanje is het nut van parlementair debat nooit goed doorgedrongen. De kamerleden doen wel hun best, maar een uitwisseling van politieke ideeën, van rede en overtuiging hoor je zelden. Men geeft de voorkeur aan een andere tactiek. Die van de rotte vis.
Bijna iedere dag is het raak, aangezien het tot op het bot beledigen van de tegenstander voor iedereen veruit de beste manier is om politieke doelen te bereiken. Er geldt alleen als vereiste dat de opmerking op een gulle lach van gelijkgestemden kan rekenen. Gaat het beschimpen goed dan volgt een enthousiast applaus en gaan de ogen nieuwsgierig naar de overkant van de kamer. Eens zien hoe ze reageren.
Na de kwalificaties (dief, beul, oplichter, dwaas) volgen de oude koeien om zo aan te tonen dat de vijand onbetrouwbaar is.
Beproefde koeien gaan over de vuile oorlog tegen de ETA in de jaren tachtig (argument: dus socialisten ontsnappen altijd aan gerechtelijke vervolging). Over het negeren van protesten tegen de Irakoorlog (argument: de conservatieven zijn arrogante feodale heersers). Het gaat over corruptie tijdens de kabinetten van González (argument: de socialisten zijn zakkenvullers). Over de dictatuur van Franco (argument: de conservatieven zijn geen echte democraten).
Je wordt er vrij moe van tussen al die bittere woorden nog iets van een politiek proces te volgen. Het schiet maar niet op en toont keer op keer de verdeling van Spanje in twee blokken. In het ene kamp de socialisten (PSOE), in het andere de conservatieven (Partido Popular, PP). De partijen halen samen ruim tachtig procent van de stemmen en de kruimels zijn voor kleine partijen. Okee. Zij vloeken, tieren en beledigen net zo goed maar hebben uiteindelijk maar weinig te zeggen.
De laatste ruzie in het parlement dateert van woensdag. PP-woordvoerder Zaplana meldde smalend dat de vice-premier verzot is op verkleedpartijtjes. (De bewindsvrouw had zich tijdens een staatsbezoek aan Mozambique gestoken in traditionele kledij.). “U bent een macho! Een onwetende!”, beet De la Vega terug. Gejoel. Alle vrouwelijke parlementariërs van links verlieten boos de zaal. Zaplana glimlachte uitgelaten. Doel bereikt.
Foto uit elmundo.es

General Pardiñas, kwart voor negen

2006-03-14T15:02:00.000+02:00

8:45. Er staan zeker 75 mensen voor me. We komen overal vandaan. Alle kleuren van de planeet staan in de rij voor het politie-bureau en wachten op hetzelfde. Een pasje. Mijn verblijfsvergunning is al een week verlopen. Over een kwartier gaan de loketten open.
8:58. Achter me staan dertig nieuwe mensen die na mij kwamen. Het is een beetje verstilde, bedrukte sfeer. Dat merk je vooral omdat de vogels hard fluiten. Dat hoor je in Madrid eigenlijk zelden.
9:05. De burelen en daarmee ook de rij zetten zich in beweging. Nog een geluk dat wij Nederlanders met Spanje in een unie zitten. Liefst vijf jaar is mijn pasje geldig. Dus hoef ik niet ieder jaar in de rij te staan zoals de Latino’s, Afrikanen en Aziaten om me heen.
9:14 De rij schuifelt verder. Het gaat heel langzaam. Ik sta nog altijd buiten. Een Bulgaar in een ouderwets bruin oranje HOLLAND trainingspak staat drie koppen voor me. Een tandarts deelt een foldertje uit. “We lossen al uw tandproblemen op.” Ik ga met mijn tong langs mijn kiezen.
9:21. Binnen. Rij acht. Europese Unie. Zeker vijfentwintig mensen voor me. We bevinden ons in een forse zaal, met aan de muren oproepen geen kauwgum op de grond te spugen. Achter het loket de foto’s van zes ETA terroristen/vrijheidsstrijders die ze zoeken.
9:24. Wel beschouwd is in de rij staan een belangrijke Spaanse traditie. Mijn rijbewijs was vorig jaar een beproeving. Ik doorliep een procedure van zes weken voor een Spaans document omdat ik met mijn Nederlandse rijbewijs géén autoverzekering kreeg. Waanzin natuurlijk, maar ik besefte me dat een gerechtelijke procedure maanden extra in beslag nam.
9:37. Een vriendelijke ambtenaar. Twee formulieren moet ik invullen. Drie pasfoto’s, kopie paspoort, bewijs van inschrijving in de gemeente (kostte ook drie kwartier) inleveren. Er wordt een afdruk van mijn rechterwijsvinger gemaakt.
9:39. Ambtenaar zet enthousiast drie stempels en geeft me een doorslag terug. “Over drie maanden klaar! U krijgt automatisch bericht. Dan kunt u uw verblijfsvergunning hier weer afhalen.”
9:40 Weer buiten. Nu alleen nog mijn paspoort vernieuwen.

Dwaze moeders

2006-03-11T14:06:00.000+02:00

Carmen Aguado: “Twee jaar later is het. Ik heb zelf niet zo’n gevoel voor tijd. Alles kwam stil te staan op 11 maart 2004. Ik ben veranderd, kan bijna niet leven met de dood van Juan Carlos. Het is onmogelijk.
Je vraagt je af, als er een schepper is die op ons neerkijkt, waarom doet hij dit soort dingen? Waar wil hij dat ik uitkom? Ze zeggen dat er een ander leven na de dood op ons wacht. Ik weet het niet. Ik verzeker je dat mijn zoon voor altijd doorleeft in mijn herinnering. Misschien is dat uiteindelijk de zin die we aan het bestaan geven geven. Hij is onsterfelijk geworden.
Ik heb besloten te verhuizen. Dit huis verstikt me. Er zijn zoveel herinneringen. Ik probeer mijn zoon absoluut niet te vergeten… maar ik en mijn familie verdienen een nieuwe kans. Een nieuw begin, dat gevoel zoek ik. Onderweg naar het nieuwe huis hoef ik niet de spoorwegovergang te passeren. Niet met de bus als ik van mijn werk terugkeer, niet als ik met mijn man in de auto zit. Het brandt bij me naar binnen.
Ik zie Juan Carlos die rent om de trein te halen. En de trein, die ontploft. Ik kan je haast niet uitleggen hoe het is dat spoor over te moeten. Ook al knijp ik mijn ogen dicht, ik krijg het beeld van die exploderende trein niet weg. Daar ga ik zelf bijna aan onderdoor.
In het nieuwe huis zal Juan Carlos niet meer aan de eettafel zitten, zoals hij hier nog iedere dag doet. Ik zie hem iedere avond. Als ik naar bed ga hoor ik hoe hij het huis binnen wandelt. Ik ga ’s nachts naar zijn kamer om te kijken of hij er is. Natuurlijk is hij er niet. Maar ik zie hem toch echt.
Dat zal in het nieuwe huis niet gebeuren.Ik heb een jaar lang kaarsen voor hem aangestoken, Juan Carlos gevraagd wat ik moest doen – maar daardoor liet ik hem niet rusten. Ik heb hem nu gezegd dat hij zijn weg moet vervolgen. Maar dat ik ook verder moet. Hij moet me daarbij helpen. Dat doet hij nu. Het gaat beter met ons. Dankzij hem.
We zijn altijd een hechte familie geweest.”
Foto: José Luis, 17 jaar, Juan Carlos, 28 jaar, Carlos Alberto, 24 jaar.

Twee jaar geleden

2006-03-10T18:43:00.000+02:00

Het eerste dat opvalt als je even na acht uur 's morgens de Paseo de Delicias in Madrid oploopt, is een rare kruitdamp, die nog het meest lijkt op de geur na oudejaars-avond, als in de straten vuurwerk is afgestoken. Het slaat je neus in en blijft hierna nog uren hangen. Bijna iedereen heeft een mobiele telefoon tegen het oor gedrukt. De chaos begint pas goed op de plek waar de Paseo de Delicias eindigt in het plein Karel de Vijfde, met links het Reina Sofía-museum en rechts de enorme hal van het Atocha-station. Het plein is geel, wit en blauw, van tientallen ambulances en nog eens tientallen patrouillewagens en politiebusjes. Sirenes snerpen van alle kanten, twee helikopters hangen boven de sporen. De eerste politieafzettingen zijn gemaakt, al zijn die onvoldoende om voorbijgangers niet rechtstreeks langs de gewonden te voeren die aan de zijkant van Atocha op brancards op de straten liggen.
Een meisje ligt trillend op een van de bedden, een man met het gezicht onder het bloed staat gelaten naast haar. Hij wacht tot ook hij geholpen wordt, maar het is duidelijk dat hulpdiensten inmiddels volledig dolgedraaid zijn. Schuin achter de man worden meer brancards met daarop gewonde mensen afgevoerd. "Mijn vrouw, mijn vrouw zit in die trein", roept een man die zich een weg baant naar de taxistandplaats, niet ver van de plaats waar de explosies plaatsvonden. Hij wordt weggestuurd, achter de politielinten. Ineens rennen vanuit de stationshal en vanaf de taxistandplaats de politieagenten weg, naar de overkant van de straat. Vijf minuten later klinken drie klappen en stijgen grijze rookwolken vanaf de parkeerplaats op. De politie heeft zojuist een verdachte auto tot ontploffing gebracht. Duiven schieten de lucht in en scheren langs de verkiezingsvlaggen die aan de lantaarnpalen zijn opgehangen.
Hierna blijft vooral de stilte achter. Niemand zegt iets. Politiemensen kijken zwijgend toe. De straat is aan de andere kant van de linten leeg. Het is stil, akelig stil. Stem PP, stem PP, herhaalt de boodschap zich in de vlaggen aan de lichtmasten, terwijl de rookwolken traag in het ochtendlicht omhoog kringelen.
(Dit verhaal schreef ik op 11 maart 2004 voor de Belgische krant 'De Morgen' in iets van tien minuten. Meer tijd was er niet. Het is een doffe film in mijn herinnering).

Spion bij Peugeot

2006-03-08T20:58:00.000+02:00

De redactie van het Radio1 Journaal waar ik voor werk maakt een programma dat in Nederland verder niet bestaat. Nieuws, achtergronden, dat soort zaken zijn belangrijk. Maar ze gaan nog iets verder. Het gaat er vooral om dat je als luisteraar het idee krijgt dat je zelf ín het nieuws staat. Dat je er middenin zit.
Aldus geschiedt en ik verschroei het schuimrubber bolletje om de microfoon zowat in de bosbranden in Portugal. (Hoe klinkt een bosbrand?). Dus hang ik de draad boven de golven van de zee waar een man verdronk. Ik neem afvoerputjes op, wc-potten, voetstappen door herfstbladeren (héél mooi klinkt dat), onweer boven mijn huis, een zingende Ghanees achter de hekken van het detentiecentrum en sirenes van ambulances. Je wordt vrij fanatiek wanneer je eenmaal geluidenverzamelaar bent.
Maar het blijft een eenzame professie. Op de meeste bijeenkomsten staan radiocollega’s met hun recorders ingeplugd in het mengpaneel en laten de zaalversterking het werk doen. Dat is overigens niet altijd omdat zij lui zijn, maar komt ook omdat veel programma’s niet anders willen dan louter toespraken en mooie woorden. Intussen registreer ik ijverig helikopters, snuivende cokegebruikers, kerkklokken en gokkasten.
Al loopt zoveel gefreak soms mis: ik word door bodyguards ruw bij de Baskische regiopresident weggehaald omdat ik de moppen opneem die hij vertelt. Het moppentappen is alleen bedoeld voor televisiecamera’s: de president is op verkiezingscampagne. “Wat bent u hier aan het doen?”, vraagt de president geïrriteerd aan me. “Aan het werk”, is het eerste dat in me opkomt en de waarheid.
Ook gisteren ging het verkeerd tijdens opnames in de Peugeot autofabriek in Madrid, waar ik met een vakbondsbestuurder sprak over een vrouwvriendelijke arbeidsovereenkomst. “Kunnen we naar een plek toe waar je de machines hoort?”, vroeg ik enthousiast. “Een omgeving waar je iets meemaakt van het arbeidsproces?” Dat had ik niet moeten vragen. De ogen van de vakbondsman werden klein en wantrouwend. Binnen vijf minuten was ik resoluuut van het fabrieksterrein verwijderd.
Weggestuurd met mijn microofoon bij Peugeot - geloof het of niet - op verdenking van bedrijfsspionage.

Er is toekomst

2006-03-06T10:56:00.000+02:00

De man met de baard heet Mariano Rajoy, oppositieleider namens de Spaanse Volkspartij (PP). Het was eigenlijk de bedoeling dat hij premier van Spanje zou worden. Maar alles liep mis.
Het zat zo. De PP bestuurde Spanje acht jaar met groot succes. De werkloosheid daalde, de economie trok aan en het land kwam in de kopgroep van euro-lidstaten. Premier José María Aznar (die man met strakke ogen en snor, foto linksonder) was persoonlijke vriend van president Bush. Spanje raakte als gevolg in de oorlog in Irak verzeild.
De climax van zijn macht volgde rond de eeuwwisseling, toen de PP de absolute meerderheid bij kamerverkiezingen won. “Let op. Het voorzichtige manoeuvreren is voorbij. De douche gaat nu helemaal open”, waarschuwde me een vakbondsbestuurder, die Aznar meemaakte als regionaal leider in Valladolid.
Iets dergelijks gebeurde. Aznar had in zijn tweede ambtstermijn niets meer te schaften met vakbonden, de oppositie, met lastige Basken of Catalanen. Critici binnen zijn eigen partij werden kaltgestellt. Toen een olietanker voor de kust van Galicië na politiek miskleunen een grote olieramp veroorzaakte was er niets aan de hand.
In al zijn goedheid wees Aznar even later zijn opvolger aan. Van alle troonpretendenten werd het Mariano Rajoy. Zie hem als de ideale bedrijfsleider, de ideale schoonzoon, de ideale klusjesman. Een echte regent - en dat kwam mooi van pas. De PP zou immers glansrijk de verkiezingen van 2004 winnen.
Zo ging het niet. Aznar en zijn regering maakten een politiek spelletje van de aanslag op de stoptreinen rond Madrid. Ze wrongen zich in alle bochten om zo maar de ETA de schuld te geven. De kiezers trapten niet in. Zo werd Rajoy oppositieleider en geen premier.
Dit weekend leidde Rajoy een hip partijcongres waarvoor uiteraard ook Aznar werd uitgenodigd, en die vreemde Franse minister Sarkozy. Maar ook al lachte Rajoy, al tafelvoetbalde hij als de beste, al deed hij zo ongedwongen als hij maar kon. Ik zag weer de ideale schoonzoon, klusjesman en bedrijfsleider staan. Niet echt de aanvoerder van de oppositie; dat was nimmer de bedoeling geweest. Onder zijn microfoon zat een bordje waarop de tekst ‘Er is toekomst’. Dat was vast een geheugensteuntje.
Foto’s uit de webkranten van El Mundo, El País en La Razón.

Una de calamares a la romana y una clara

2006-03-03T10:54:00.000+02:00

Gastblog door Marjolein Zoutberg. 'Voor mij een hapje calamares en een sneeuwwitje' luidt de vertaling in mijn leerboek Asi es. Het klinkt me allemaal vreemd in de oren. Een tapa is een tapa en geen hapje, en wanneer dronk ik ook alweer voor het laatst shandy? Dit is Spaanse les bij de Volksuniversiteit in Dordrecht anno 2006.
Elke donderdagavond fiets ik naar het Da Vinci College, dat naast een dijk ligt. In het grote klaslokaal zoemt een lamp en staan de tafels voor de leerlingen opgesteld in de vorm van een hoefijzer. De slechthorende docent Spaans zit helemaal vooraan aan een losse tafel. De vier cursisten zitten achterin. De leraar maakt een rondje met stencils, moppert op het boek en geeft uitleg over de grammatica. We behandelen het huiswerk en doen gezamenlijk een aantal oefeningen. Ik leer wat 'hacer surf' is, maar mis de vraag of ik zelf een sport beoefen.
Wekelijks denk ik met heimwee terug aan mijn Spaanse lessen in Granada. Twee weken woonde ik in een studentenhuis met zwembad en uitzicht over de stad, in de Moorse wijk Albaicín. Elke dag maakte ik in de zon, met de boeken onder de arm geklemd, de wandeling door de schuine straten omhoog naar de taalschool Castilla. Sommigen van de kleine lokalen kijken uit op het Alhambra.
De docent en de cursisten met verschillende nationaliteiten zitten rondom één grote tafel. Vanaf dag één wordt er in de lessen alleen Spaans gesproken en de rest van de conversatie gaat met tekeningen, handen en voeten. De gedrevenheid van de docenten is inspirerend.
Met Bourgondisch enthousiasme wordt er verteld over de verschillende vleessoorten die er zijn. De vragen zijn directer en lijken er meer toe te doen: "¿Cual es tu profesión?" ("Wat is je beroep?") en "¿Que piensas de Pim Fortuyn?" ("Wat vind je van Pim Fortuyn?") In de pauze ontbijt in een paradijselijke tuin met sinaasappelbomen, vijgenbomen en olijfbomen. Na de les leer je de taal tijdens bergwandelingen, maaltijden, een bezoek aan het Alhambra of een film.
Spaanse les de volgende keer maar weer in Spanje.

De schrik van de lage landen

2006-03-01T10:33:00.000+02:00

Mijn eerste kamer in Madrid lag in de Calle Duque de Alba. Ik had niet echt stilgestaan bij die naam tot ik post uit Nederland kreeg. Het was een schande, meende een bevriende fotograaf. “Het is een aanfluiting dat je in het centrum van Madrid een bordje treft waarop een van de grootste oorlogsmisdadigers uit de geschiedenis."
De fotograaf had deels gelijk. De Duque de Alba was niemand minder dan de Zwarte Hertog die halverwege de zestiende eeuw in de lage landen huis hield. Nederland was in Spaanse handen en in oproer door vervelende protestanten. In al zijn ijver dat probleem uit de wereld te helpen begon de hertog zijn eigen intifada. Duizenden mensen kwamen om het leven. De hertog zelf werd een boeman in het collectieve geheugen rond steden als Delft, Leiden en Brussel.
Terug naar de brief die ik een paar eeuw na de slachting onder mijn voorouders ontving, en de conclusie dat de collega niet helemaal juist zat. Er zijn namelijk in de geschiedenis heel veel hertogen van Alva geweest.
Tot vandaag de dag bestaat er een, zij het dat (via een grillige lijn in opvolging) het achterachterachterkleinkind een vrouw is. De 79-jarige hertogin heet Cayetana Fitz-James Stuart, een snibbige dame met iets van vijftig titels. Ze is in Spanje heel vaak op televisie want geliefd bij de redacties van de roddelprogramma’s. Is de hertogin zelf niet het onderwerp dan wel een van haar vijf kinderen. En zo niet die kinderen dan wel de ex-partners van haar kroost: dat kent grote moeite hun huwelijk in stand te houden.
Gisteren was de hertogin van Alva weer even in het nieuws. Andalucia besloot de schatrijke dame te benoemen tot ‘Uitverkoren Dochter’. Zo wilde de deelstaat dank tonen voor alles dat de hertogin ooit deed voor de regio, waar zich een groot deel van haar bezit bevindt. Maar het liep uit de hand. Honderden boze landarbeiders verstoorden het feest in Sevilla uit protest tegen de grootgrondbezitster Fitz-James Stuart. De politie moest met charges ingrijpen, opstandige boeren raakten gewond.
Het is altijd wat met die Alva’s.

Een perfecte bankoverval

2006-02-27T23:14:00.000+02:00

Hier Buenos Aires. Ze kwamen op 13 januari 2006 rond half 's middags de Banco Río in Buenos Aires binnen-gewandeld. Een voor een. De eerste met een lapje voor zijn mond zoals tandartsen hebben. De ander droeg een spijkerbroek en overhemd buiten zijn broek, volgens La Nación “zoals oudere acteurs in televisiesoaps wel hebben”. Nummer drie droeg een grijs kostuum, had een kalend hoofd, snor en zonnebril. De laatste was stevig gebouwd. Kort grijs haar, donkere bril.
Soapacteur trok een wapen onder zijn overhemd vandaan. 13.39 uur. De grootste bankoverval die Argentinië ooit meemaakte begon.
Het dozijn gijzelaars was snel gemaakt. Grijs Kostuum stapte naar de bankdirecteur en daalde met hem een verdieping naar beneden, waar de Banco Río de kluisjes van de klanten heeft. Het ging duren tot 16.15 uur. Tijd genoeg voor de politie om met scherpschutters de bank te omsingelen. Tijd zat ook om een verjaardagslied voor een van de gegijzelden te zingen: zijn mobiele telefoon ringelde zo vaak dat hij wel moest bekennen dat hij die dag jarig was.
Na vieren werd Tandarts nerveus. Buiten hadden de overvallers een vijfde handlanger op de uitkijk, die waarschuwde voor een politie-inval die op handen was. De overvallers knevelden hun gijzelaars en verlieten de bank. 263 kluisjes die nog niet gekraakt waren bleven zo ongemoeid. De politie besloot twee uur later de bank te bestormen.
De ontsnapping van de boeven uit de Banco Río was klassiek. Maanden werkten ze aan een tunnel die de ondergrondse verdieping van de bank verbond met een rioolbuis. Voor die enorme onderneming schakelden ze een zesde persoon in, Ingenieur. Hij groef een lange gang, die Ingenieur met een drie meter lange boor maakte. Zo ontsnapten de overvallers kruipend, lachend onder de politieafzetting door.
Grijs Kostuum gooide een paar dagen later een stapel bankbiljetten in de lucht en ging er vandoor met een jong ding. Dat had hij niet moeten doen. Zijn bedrogen vrouw stapte naar de politie en begon te praten. De helft van de bende werd al snel opgepakt, de rest heeft de hete adem van de politie in zijn nek. Zo liep de perfecte bankroof een maand later mis. De buit van de Banco Río was minstens tien miljoen dollar.

Fidel is onkreukbaar

2006-02-24T00:03:00.000+02:00

Hier Buenos Aires - Fidel Ortiz, bestuurder van de taxi die we aanhouden, is teleurgesteld nadat hij naar onze herkomst informeerde. “Sportjourna-listen uit Nederland? Ach. Tsja. Wat jammer nu.” Ortiz zwijgt even, maar kijkt me even later via de achteruitkijkspiegel hoopvol aan. “U moet weten meneer, dat ik een uitvinding heb gedaan. Het heeft niets met sport te maken. Maar ik heb er tien jaar met een aantal medewerkers aan gewerkt. Het is spectaculair.”
Ik kijk vragend terug in afwachting van een computeraccu die nooit leeg gaat. Of de uitvinding van een paar schoenen dat nooit slijt. Het blijkt van een andere orde. “Kijk om u heen. Wat is het grote probleem van Argentinië? Juist. De zakkenvullers op alle niveaus. Zij hollen dit land uit. Maar ik heb uitgevonden hoe we de corruptie kunnen bestrijden.”
Terwijl we over de lange Avenida del Libertador rijden volgt een vlammend betoog. Ortiz wil een vierde macht installeren die rechtbanken, regeringen en parlementen controleert. Niemand krijgt nog een peso te besteden. Iedereen die wat wil moet eerst bij de vierde macht aankloppen. Die beslist waar het geld naartoe gaat - en wie het uitgeeft. Eenmaal in de praktijk gebracht verdampt de corruptie langzaam, zo gelooft stellig de uitvinder.
“Weet u hoeveel uur ik per dag werk? Twaalf uur! Maar in het weekend ben ik vrij. Dan werk ik aan mijn uitvinding.” Ortiz publiceerde inmiddels een boek over zijn nieuwe orde. Hij wilde het geschrift aanbieden aan de politieke partijen. Geen politicus wilde hem ontvangen.
“Maar ze zullen van ons horen. Dit najaar hebben we een wereldprimeur. Dan richten we de anti-corruptiepartij op. Die bestaat nergens! Weet u dat twintig procent blanco stemt uit protest tegen de oude partijen? Die mensen gaan op ons stemmen.”
Bij het afscheid schudt Ortiz het hoofd. We hebben niet de nieuwe Argentijnse president ontmoet. “Ik heb daar geen tijd voor. Ik moet aan mijn nieuwe boek werken. Maakt u zich trouwens geen zorgen dat u niets over mijn uitvinding kunt schrijven. In Nederland weten ze van mijn plannen.” Radio Taxi Luz. Telefoon 005411 4643 2000. Vragen naar Fidel.

Live en rechtstreeks!

2006-02-22T14:23:00.000+02:00

Hier Buenos Aires. Op de voorpagina van Clarín staat Lorena Castro. In haar oog glinstert een traan. Ze is pas 21 jaar. Links op de foto met een wollen mutsje haar dochtertje Marcia van anderhalf. Lorena’s man was een politieagent die tijdens een demonstratie in Las Heras te grazen werd genomen.
In en om de misdaad lagen 139 patroonhulzen, meldt Clarín in de vette letters die af en toe in het artikel opduiken. Het gehuil van Lorena ontroerde iedereen.
Die accenten op het geweld, op de tragedie, de sensatie verrast je niet meer als je een paar keer in Argentinië was. Een land met 17 procent werkloosheid, dus scherpe tegenstellingen. Buenos Aires heeft drie, vier moorden per dag.
Dat leidt weer tot schrille misdaadberichten als essentieel onderdeel van de nieuwsvoorziening van alle media. Het voorbeeld van Lorena is maar een zwak staaltje van de ontberingen waar je doorheen moet. Ik lees de verhalen over een agent die een collega - zijn geliefde – in de McDonalds achter het congres overhoop schiet. Ook over een krankzinnige supporter die met een mes inhakt op de fans van de andere club. Hij stak een aantal keer hoewel anderen hem probeerden te stoppen.
Het nieuws haalt uiteraard Crónica - de ellendezender bij uitstek. Een simpele formule: misdaden, bloed en een vleugje rechtszaken. ‘Live en rechtstreeks!’
Het mooiste moment is wanneer een misdaad of andere misère plaatsvindt. Dan gaat de zender op zwart en vullen chocoladeletters het scherm. Ta-ta-ra-ta. Tromgeroffel zwelt aan. MAN PLEEGT SNIJDT ADERS DOOR EN SPRINGT VAN ZESDE VERDIEPING. Vervolgens zoomt de camera in op de armen van de dode man onder die onder een zeiltje steken, drijvend in liters smerig bloed.Een paar jaar geleden haalde ik zelf Crónica, toen ik Kirchner tijdens zijn beëdiging als president in Buenos Aires fotografeerde. In het gedrang kreeg de nieuwe president een tik met een cameralens en haalde zijn voorhoofd open. Scherm zwart. Chocoladeletters. Tromgeroffel. PRESIDENT GEWOND BIJ BEËDIGING. Reisgenoot Erik zag het vanuit de hotelkamer. Hij schrok zich een hoedje. En vivo y en directo.

Garage Olimpo

2006-02-20T17:42:00.000+02:00

Hier Buenos Aires. De militairen die in maart 1976 in Argentinië hun coup pleegden konden volgens zichzelf niet anders. Het land verkeerde na het tijdperk-Peron in een chaos en dus werd de nieuwe sterke man generaal Jorge Videla. Stel je bij hem een slanke man met ietwat vermoeide ogen, scherpe scheiding in het haar en royale snor voor.

Videla was een beminnelijk man overdag, volgens de biografie die over hem verscheen. Maar zodra de duisternis in Buenos Aires viel kwam een inktzwarte geest in hem los. Videla was Dr. Jekyll and Mr. Hyde. Het ging geeneens vanuit slechtheid, maar eerder vanuit een roeping. De legerleiding had een “enorm machtsvacuüm” geconstateerd. Argentinië kon onderdompelen in ontwrichting en anarchisme.

Vandaar dat Videla een afrekening organiseerde. Intellectuelen. Kunstenaars. Linkse raddraaiers. Priesters. Een foute voetballer. Mensenrechtenactivisten. Ze werden van hun bedden gelicht en naar detentiecentra overgebracht. Superlatieven over hoe het daar was hoef ik niet te vertellen. De ontzielde lichamen vlogen in nachtelijke operaties boven de Rio Plata of de oceaan. Daar ging het laadruim open en verdwenen de lichamen in “de mist van niemandsland”.

Hoeveel waren het er, vraag ik me af als ik om het voormalige martelcentrum Olimpo in het noorden van Buenos Aires loop. Tienduizend? Twintigduizend? Een andere gedachte komt op. Het eerste Spaanse woord dat ik leerde was desaparecido. Vermist.

De stadsbusgarage Olimpo werd in het voorjaar van 1978 door dwangarbeiders tot politiedependance verbouwd. Ze metselden twintig cellen, een verblijfsruimte voor de bewakers, een wc-blok, een opslagruimte (waar in beslag genomen televisies en ijskasten van de gedetineerden zich opstapelden) en een ‘operatiekamer’. Terwijl de ene gevangene gemarteld werd kreeg de andere opdracht mate (thee) te serveren. Weten we nu.

“De vrachtwagens vol militairen reden af en aan”, vertelt Guillermo Aguilar, die als jongen van 14 om de hoek van het Olimpo woonde. “We keken er nooit naar. Je keek altijd weg als ze langskwamen. Daarvoor was de angst te groot."

We komen het terrein van Olimpo niet op. Alleen bij een kapot venster zie je iets. Het witte cellenblok in de verte, badend in het zonlicht. Zevenhonderd arrestanten kwam in de voormalige garage terecht. Vijftig overleefden het. Aguilar wijst naar zijn dochtertjes, twee en vijf jaar oud. "Het verhaal van Olimpo mag niet vergeten worden. Zij mogen nooit zoiets meemaken."

Hier Buenos Aires

2006-02-19T16:53:00.000+02:00

Alles lijkt op Madrid en toch is alles anders, schiet door me heen. Voor de derde keer loop ik door de straten van Buenos Aires. Nu voor het eerst in de Argentijnse zomer en het is heel warm. De temperatuur sprint naar 35 graden en de lucht is heel vochtig. Binnen een uur zijn we doorweekt.
De aankomst was in een lange file geweest. Kwaad had de taxichauffeur het aangekeken. “Een paar jaar geleden was deze snelweg leeg. Ik had hem helemaal voor mezelf als ik reizigers bij het vliegveld ophaalde. Niemand had geld, niemand trok er op uit. Moet je eens zien hoe het nu is.”
Voorspoed betekent file. Het gaat heel goed met Argentinië, meldt ook La Nación. Afgelopen jaar groeide de economie met ruim negen procent. Wat gebeurde er daarvoor? De peronistische president Carlos Menem liet de vaste wisselkoers tussen de peso en dollar los en veroorzaakte een spiraal van geldontwaarding. Binnen een paar weken verdampten de banktegoeden van de middenklasse. Argentinië zag een stoelendans van presidenten. Die stopte pas in 2003 met de benoeming van Nestor Kirchner.
Hij is ook al peronist, deze Kirchner (spreek uit als alle Argentijnen: Kiesjner). Politiek gezien ergens links van het midden. “Hij is slim. Linkse politiek zonder de privileges en malversaties van rechts aan te pakken. Hun verdiensten zijn die van de president. Dat doet hij ook met het linkse kamp. Hij pakt hun gedachtegoed en plant het op zijn eigen eiland”, vertelt Marcelo, archivaris van de school voor journalistiek. Marcelo is ook onze beste vriend in Buenos Aires.
We mogen stellen dat we de afgelopen 37 maanden een onafgebroken economische groei zagen, jubelt La Nación. Maar de strakke pakken in het centrum vermengen zich ook met honderden kartonzoekers, de huisvuilzakkenscheurders en andere gelukszoekers. De zoete geur van verrotting vermengt zich met de klamme hitte. Een man scharrelt met een handkar met houten fruitkistjes - die ik twintig jaar geleden voor het laatst zag - langs de mooie winkels.
Over aanwezig is vooral Diego Maradona. De moddervette ex-voetballer liet zijn maagwand weghalen en begon een tweede leven als televisiepresentator. Het land ligt opnieuw aan zijn voeten en een ijzeren wet trad in werking. Het gaat goed met Maradona. En dus gaat het goed met Argentinië. Alles is anders.

Recept voor tortilla

2006-02-16T10:17:00.000+02:00

“Leuke blog heb je. Kun je er ook eens een recept voor tortilla opzetten?”, schrijft X. Daar ga ik dan. Zinloos de vlammende epistels over welke politieke kwestie dan ook. Het volk wil brood, spelen en als journalist bedien je op hun wenken. Bij deze.
Wat heb je nodig voor 2-3 personen? 4 Eieren, 3 flinke aardappels, 1 teen knoflook, olijfolie en voor de vulling 100 gram serranoham (voor carnivoren) of halve rode paprika (vegetariërs), zout, peper, provençaalse kruiden.
Het geheim van een goeie tortilla zit em vooral in de tijd die je eraan besteed. Tortilla maken is geen haastklus. Trek er veertig minuten voor uit. Zet je beste cd erbij op.
Schil de aardappels, was ze en snij ze in dunne stukjes, alsof je de spaanders van een tak afsnijdt. Doe ze in een koekenpan met een flinke scheut olijfolie. Zet het vuur op zo goed als laag en laat ze in plm. 20 minuten langzaam gaar worden. Wanneer de stukjes aardappel bruin beginnen te worden zijn ze klaar. Voeg halverwege dit proces ook een fijngesneden teen knoflook toe.
Pak intussen een mengkom en kluts daar de eieren in. Voeg zout, (zwarte!) peper en een flinke snuif provençaalse kruiden (verse peterselie is ook tof) toe. Voeg de aardappels en knoflook toe en meng ze door elkaar. Hierna kun je nog twee dingen toevoegen. Heel fijn gesneden serranoham als je vlees eet. Zo niet dan kun je aan je tortilla ook paprika toevoegen. Ik hou zelf van lange dunne slierten paprika, die je even hebt meegebakken met de aardappels.
Is eenmaal alles door elkaar dan gaat het mengsel terug in je koekenpan, waar je nog een beetje olijfolie drupt. Hou het vuur laag! Dek de koekenpan af en laat de tortilla tien minuten aan een kant gaar worden. De grote truuk komt dan. Leg een bord omgekeerd op de koekenpan en draai in een zwierige zwaai je tortilla om. Schuif em terug in de pan, dek weer af en laat ook de andere kant nog vijf minuten gaar worden. Klaar!
Een beetje afgekoeld is een tortilla het lekkerst. Of de volgende dag. Eet met salade en witte wijn: probeer eens de wijnstreek Rueda.
Tot zover, mijn keukenprinsen/essen. Het volgende recept?

Het verval van Spanje

2006-02-15T11:43:00.000+02:00

Antonio Algora is de bisschop van de ietwat saaie stad Ciudad Real. Niemand buiten zijn parochie had ooit van hem gehoord tot hij een interview weggaf aan de lokale krant El Día. In het gesprek vergeleek Algora de Spaanse premier Zapatero met de beruchte Romeinse keizer Gaius Julius Caesar Germanicus, oftewel Caligula. De aanleiding voor zoveel brute woorden was weer eens de recente socialistische wetgeving waardoor de homo’s en lesbo’s van Spanje tegenwoordig kunnen trouwen.
“Zapatero is verworden tot de figuur van Caligula zoals we die in de tweede eeuw zagen. Wil je iets begrijpen van Zapatero kijk dan naar de gewoontes die Caligula in Rome oplegde. Zo simpel is het”, aldus Algora. Uiteraard gaat het allemaal over seksuele uitspattingen, over bandeloosheid en trouwens ook de ongekende wreedheid waardoor wijlen keizer Caligula tot in de lengte van dagen bekend zal blijven.
In de rest van het interview beklaagde bisschop Algora zich over de marginalisering die zijn kerk doormaakt. De schuld in dat proces hebben uiteraard de media tot aan de staatszender TVE aan toe. Marginalisering? Niet echt. Betrekkelijk simpel maak je de rekensom hoe de overheid – en dus ook de rooie ministers van Zapatero – nog altijd de salarissen van 30 duizend Spaanse godsdienstleraren uit openbare middelen ophoest. Voor het katholieke onderwijs staat jaarlijks 4 miljard euro op de begroting.
Is het belangrijk wat bisschop Algora vindt? Niet echt. De katholieke kerk mag dan zo zijn eigen mores op tal van maatschappelijke ontwikkelingen leggen, de gemiddelde Spanjaard slaat een kruisje en drinkt er verder nog een glas op. Ondertussen spaar ik de beste uitspraken uit confessionele hoek. “De mislukte seksuele revolutie van de jaren zestig is de oorzaak van de groeiende schaal van geweld tussen mannen en vrouwen”, bijvoorbeeld. Of dat leerboek van de universiteit van Murcia waarin elektroshocks worden voorgesteld als therapie bij “problemen van seksuele oriëntatie, zoals homoseksualiteit”.
Nu maar hopen dat het met Zapatero iets beter afloopt dan met keizer Caligula. Die werd vermoord in een verhitte orgie aan messteken, georganiseerd door zijn eigen senatoren.
Zij haatten Caligula tot op het bot.

Windhandel

2006-02-13T11:02:00.000+02:00

Het vliegveld van Malaga kom je als buitenlander niet zomaar op, en al helemaal niet als je een Chinees bent. Met uitgestoken hand wachtten daar de afgelopen jaren de douaniers hun slachtoffers op. Vijftig euro was het meest gangbare biljet dat als presentje tussen de Chinese paspoorten zat. Je kwam er niet onderuit: niet betalen betekende dat je koffers aan een urenlange en stomvervelende inspectie werden onderworpen.
Het ging goed tot afgelopen weekend.
Negentien douaniers, toebehorend aan de guardia civil, werden op verdenking van afpersing aangehouden door hun eigen collega’s. En nu zitten ze voorlopig achter de tralies voor nader verhoor.
Het nieuws over de handige jongens op het vliegveld kwam dit weekend met nog een ander corruptiegevalletje. Op de Canarische Eilanden werd een hoge ambtenaar aangehouden die óók al vrijwillig aardige bedragen in ontvangst nam. In dit geval ging het om het loskrijgen van concessies voor de nieuwbouw van nota bene een windmolenpark. Justitie sprak van arrestaties binnen de politieoperatie, codenaam “wind”.
Spaanse windhandel dus. Als je wat langer in dit land woont hoef je er niet verbaasd over te zijn. Zowat geen enkele politieke partij heeft een smetteloos blazoen. In tien jaar tijd zag ik politici, ambtenaren, politieagenten, legerofficieren en bankdirecteuren voorbij komen in het enorme landelijke omkopingscircus.
Ook als burger krijg je ermee te maken. Geen ongebruikelijke vraag is bij aankoop van bijvoorbeeld een stofzuiger of je een bon wilt. Zo ja, dan schiet de prijs omhoog want dan ga je belasting betalen. Zo nee, dan blijft het goedkoop en vult de verkoper de zakken met zwart geld. Uiteraard wel graag contant betalen.
Op grotere schaal herhaalde deze praktijk zich toen ik een huis kocht. De makelaar informeerde belangstellend hoeveel ‘b-geld’ ik afdroeg. B-geld? Heel simpel dus: het geld dat je niet noemt in de koopakte en waarover je dus geen onroerend-goedbelasting neertelt. Meest verbazingwekkend was nog hoe ik bij mijn bank een serieus b-geld advies kreeg. Iets rechtlijnigsnedederlands kwam over me en besloot niet mee te doen.
Echt waar.

Lekker weg uit eigen land

2006-02-11T11:28:00.000+02:00

De emigratie vanuit Nederland blijft toenemen, kopt de Wereldomroep in een bericht. Vorig jaar vertrokken 121.000 mensen, tegenover 110.000 in 2004. Ik dacht even dat het ging om vestiging in Marokko of Turkije. Niks daarvan. De emigranten vertrokken naar België, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en naar de Nederlandse Antillen.
Spanje werd verder niet genoemd, al zal het land wel ergens op de lijstjes van het ministerie van buitenlandse zaken staan. Officiële tellingen over aantallen landgenoten in Spanje worden al sinds jaar en dag niet meer gedaan vanwege Schengen en de vrije vestiging. De laatste keer dat ze hier Nederlanders telden kwamen ze op 23 duizend, maar het werkelijke aantal moet in ieder geval het dubbele zijn. Laten we zeggen alles bij elkaar de bevolking van Lelystad uitgesmeerd over Spanje, een land dat zo groot is dat Nederland er zestien keer in past. Ze wonen bijna allemaal aan de kust tussen Barcelona en Benidorm. Tussen de Engelse, Italiaanse en Duitse pensionados. Trek je het binnenland in, richting de hoofdstad Madrid, dan kom je nog maar heel weinig Hollanders tegen. In Madrid bevinden zich een Nederlands-Vlaamse cultuurstichting, een kantoor van een Eindhovense gloeilampenfabriek en een ambassade in de Commandant Francostraat (vernoemd naar de dappere broer van de wijlen dictator).
Wie echt heimwee heeft kan alleen op 30 april het hart ophalen. Het koninginnefeest is als vanouds in de immense tuin van de ambassadeur, aan de rand van zijn ook al niet kleine zwembad. Wat we daar doen? Haringen eten die speciaal uit Nederland worden overgevlogen. Mijn jaarlijkse verbazing is met hoevéél we dan toch ineens zijn. Het is echt dringen tussen honderden landgenoten terwijl ik mijn stokjes saté wegspoel met een paar glazen Heineken. Onmiddellijk hierna ben ik weer voor zeker een jaar van mijn vaderlandverlangen genezen.

Eerbetoon (3) aan Alejandro Campos

2006-02-10T10:55:00.000+02:00

De beste Spaanse uitvinding na voor de hand liggende zaken als de tapa en siësta moet het tafelvoetbal zijn. Het spel werd uitgevonden tijdens de burgeroorlog door Alejandro Campos, een jongen van amper twintig uit Galicië. Campos werd tijdens een bombardement op Madrid bedolven onder een muur. De gewonde werd overgebracht naar een ziekenhuis in Catalonië, waar de dagen ellenlang waren.
Ziedaar het moment dat het idee voor een tafelvoetbal ontstond. Campos bedacht het als een spelletje waarmee zieke kinderen zich konden vermaken. Hij knutselde een eikenhouten kast, met houten voetballertjes en balletjes van kurk.
Toen de oorlog voorbij was emigreerde onze uitvinder naar Guatemala, het idee van zijn tafelvoetbal achterlatend in Catalonië. Daar werd uiteindelijk door een zakenman patent op het spel aangevraagd; de eerste echte voetbaltafels werden in Frankrijk in elkaar gezet.
Ik bezoek in het noorden van Madrid het bedrijfje Logar, een van de handvol tafelvoetbalmakerijen die Spanje kent. De eigenaar rolde via een familielid eind jaren veertig in de business. “Mijn zwager zat aanvankelijk in de wegenbouw. Toen het tafelvoetbal populair werd besloot hij de tafels uit Frankrijk te importeren. Het had veel succes. Kort hierop zette hij een eigen fabriek in Madrid op.” Bij Logar (“Hoedt u voor namaak”) werken vier mensen. Ze maken er biljarts, pingpongtafels en twee soorten kasten voor tafelvoetbal die rond de 450 euro kosten.
Logar is zo’n bedrijf waar ze trots zijn op het handwerk dat ze leveren. Daarom zijn hun tafels zo goed. Ze hebben stevige onderstellen, niet van die wankele tafelpoten waardoor het ding na twee maanden in mekaar klapt, vertelt de fabrikant enthousiast.
“Probeer maar of u er een kapot kunt krijgen.” In de hoek kijkt een medewerker afwachtend toe. Hij verft plastic poppetjes voor het kleinere model tafelvoetbal. Rood gestreepte shirtjes, blauwe broeken. Het is een stoffige werkplaats waar lijmtangen slingeren en het zaagsel tot op de posters met naakte vrouwen plakt.
“Ze hebben wel eens elektronische versies gemaakt”, bromt de fabrikant. “Tafels met stemmen en lampen. Het had geen succes. Bij tafelvoetbal wil je er zélf tussenkomen. Je wilt zelf schreeuwen en niet dat een mechanische stem dat voor je doet, je wilt het balletje kunnen pakken. De mensen vonden het ook verschrikkelijk dat er in die elektronische versies ineens een glasplaat tussen zat.”
De uitvinder van het spel, Alejandro Campos, keerde pas met de dood van dicator Franco in 1975 terug naar Spanje. Campos had intussen meer dingen uitgevonden. Daaronder een mechanische arm die bladzijden van een partituur omslaat. Ook vond hij een tafelbasketbal uit.
Dat had minder succes.

Boycot Legoland (2)

2006-02-09T10:31:00.000+02:00

Collega Jens Pedersen, correspondent van de Deense televisie in Madrid, stuurt me een mail: "Als Deen betreur ik dat mijn vlag wordt verbrand. Ik ben treurig om het feit dat een paar tekeningen de woede tegen mijn land aanwakkerden. En het doet me pijn dat de protesten mensenlevens hebben gekost. Maar boven alles betreur ik zoveel roekeloosheid van de Jyllands-Posten, verantwoor-delijk voor deze doodlopende weg. Ik ben journalist en zelfs voormalig correspondent van de Jyllands-Posten.
Meteen ook ben ik het niet eens met de chef van de cultuurredactie Flemming Rose, die de publicatie van deze tekeningen in de vlag van de vrijheid van meningsuiting verpakte.
Ik verdedig het recht je vrijelijk te kunnen uiten, net zo goed als de verplichting na te denken over alle consequenties voor je dat doet. Er zijn veel Denen die denken zoals ik. (…) Mensen die vinden dat we af moeten van dat klimaat van beledigingen en onverdraagzaamheid.
Ik ben er zeker van dat Rose en de directie van de Jyllands-Posten nog niet in hun ergste nachtmerries deze reactie voorzagen. (…) Volgens mij en volgens veel andere Denen had de publicatie geen ander doel dan provocatie. De krant wilde de Deense moslims een lesje leren: jullie gaan mijn vrijheid van meningsuitdrukking niet beknotten, jullie gaan mij niet vertellen wat we wel of niet in dit land mogen publiceren. Wij hebben het recht deze cartoons te publiceren. Ook al worden jullie er door beledigd.
Premier Rasmussen is deels schuldig aan deze situatie, omdat hij afstand had moeten nemen van die tekeningen. Dat had hij moeten doen, op hetzelfde moment waarop hij duidelijk maakte dat hij niet tegen de krant kan optreden.
Ook enkels imams in Denemarken dragen een groot deel van de schuld omdat ze zich zó beledigd voelden dat ze besloten de Arabische wereld rond te reizen om de haat aan te wakkeren. Als zij dat niet gedaan hadden dan hadden dan was deze publicatie in een Deense krant maar tot weinig moslims doorgedrongen.
Maar het vuur ontstond bij een krant in Aarhus. Daar besloten ze tekeningen te publiceren die een complete beledigden, een doel dat veel verder ging dan louter een tekening van de profeet Mohammed te maken. Ik denk aan Le Monde, en El País, die dat inmiddels ook deden maar met zoveel meer elegantie. De tekeningen (in de Jyllands-Posten), en dan vooral die waarop je de profeet met een tulband als een bom ziet, hadden als boodschap dat alle moslims mogelijke terroristen zijn.
Dat is de boodschap van afkeuring, van verdachtmaking, van belediging, van provocatie die ik en veel Denen niet delen."

Boycot Legoland

2006-02-08T09:47:00.000+02:00

Ook de Spaanse premier Zapatero slaat de handen tegen het hoofd in de verbijsterende geweldsspiraal rond de Mohammedcartoons. Hij zond samen met de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan een brief naar de Herald Tribune waarin hij de tekeningen verwerpt. ‘Een oproep tot respect en kalmte’, staat er boven het ingezonden stuk.
Citaat: “De vrijheid van meningsuiting is een van de hoekstenen van ons democratische systeem die we nooit zullen verwerpen. Maar er zijn geen rechten zonder verantwoordelijkheden en respect voor andere gevoeligheden. De publicatie van deze karikaturen mag dan legaal zijn, ze is niet neutraal en moet daarom zowel vanuit moreel en politiek oogpunt verworpen worden.”
Het standpunt van Zapatero roept in zijn eigen land verbazing op. Het is voorspelbare koren op de molen van de conservatieve Partido Popular. De partij vraagt zich af waarom Zapatero eigenlijk niets zei toen zijn Catalaanse coalitiegenoot Carod Rovira de spot dreef met Jezus Christus, tijdens een bezoek aan Jeruzalem. (Zie blog 'Slachtoffer en verlosser' op 24 januari).
Fernando González, voorzitter van de Federatie van Spaanse Persverenigingen (Fape) noemt het artikel ongelukkig en zwak in zijn argumentering. “Wat in deze polemiek vergeten wordt is meteen het meest relevante thema. De gewelddadige druk van degenen die deze cartoons – die op zich zelf onschuldig zijn – verwerpen.”
Voor wie Spaans leest moet eens naar Periodista Digital, de web voor Spaanse journalisten gaan. Daar inmiddels tientallen bijdragen vóór en tegen de openbrief van Zapatero en Erdogan.
“We staan op het punt het moorse rijk te herstellen dat ons in 1492 werd afgepakt. Daarna zetten we Zapatero bij de poort van het Alhambra om schoenen te poetsen”, aldus ene Victoria. Daaronder een bijdrage van José Luis: “We hebben een regering die we niet verdienen. En het ergste: die we niet waarderen. Tegenover de oorlogsgeest van zijn voorganger is de verzoenende toon van Zapatero een voorbeeld voor de wereld.”
“Het is al te makkelijk onder het syndroom van CNN een analyse te maken en te geloven dat alle moslims het eens zijn met het in de brand steken (van ambassades) en daar aan deelnemen. Net zo min als we het allemaal eens zijn met deze cartoons. Wie ons zou moeten verdedigen doet dat niet”, meent blogger José Ramón.
De grote Spaanse kranten ruimden tot nu toe alleen kleine hoekjes vrij om de Deense spotprenten af te drukken. El País gebruikt deze dagen in de discussie volop God zelf, die met vaste regelmaat simpelweg hoofdpersoon is in de tekeningen die cartoonist Máximo maakt. De krant opende vrijdag met een cartoon die ze overnam uit Le Monde. Een tekening van een man met een baard, opgebouwd uit een zin die zich eindeloos herhaalt: ‘Ik mag Mohammed niet tekenen’.

Spaans interviewen voor beginners

2006-02-02T10:49:00.000+02:00

Aangeslagen zit mijn stagiaire van de school voor journalistiek tegenover me aan de keukentafel. Ze was een hele dag in touw geweest om twee interviews voor elkaar te krijgen en het had allemaal niks opgeleverd. Achter alle nummers die ze belde trof ze iemand die haar professioneel afpoeierde. Daar zijn ze heel goed in, in Spanje. Er zijn veel redenen waarom je het hier als buitenlands journalist moeilijk krijgt.
1. Het koffiemotief: de persoon die je zoekt zit net aan de koffie/thee/limonade en heeft gewoon geen zin om met je vraag aan de slag te gaan. Dit verschijnsel tref je de hele dag door.
2. Het autoriteitsmotief: Spaanse voorlichters hebben doorgaans niets te vertellen en zitten aan de telefoon opdat hun bazen ongestoord kunnen werken, zie motief 1.
3. Het onbelangrijkheidsmotief: tsja, het is waar. Wat stellen wij Nederlanders nu voor? Het feit dat Nederland heel klein is maakt het niet makkelijk andere partijen te interesseren mee te werken aan interviews.
4. Het popstermotief: tref overal ter wereld. Niets zo moeilijk als een popster of een voetballer te interviewen, maar ook mensen die in de buurt komen. Kost maanden werk. Bijkomende problemen in Spanje bij motief 4 zijn motieven 2 en 3.
5. Het mediummotief: dit gaat over het belang dat ze aan je medium hechten. Toen ik schreef als correspondent voor de grootste krant van Amsterdam was het een stuk lastiger. Woorden als televisión en ook radio strelen snel een ijdele Spanjaard, al hoor je vervolgens toch heel vaak: “Zullen we het telefonisch doen?”
Het zijn kortom nogal wat hobbels die je over moet. Een echt recept valt niet te geven. Al had mijn stagiaire een bijkomend voordeel dat weer te flauw voor woorden was: ze is een vrouw. Een beetje Spanjaard met machokantjes valt dan snel. En dat zijn er nogal wat.
Wij mannen moeten andere technieken inzetten. Mijn meest beproefde werkt uiteindelijk heel vaak: blijf vrolijk en maak ze gek. Een, twee of drie telefoontjes maken nimmer indruk. Maar na je zevende telefoontje stijgen je kansen aanmerkelijk. Tegen die tijd ben je ook bevriend geworden met de onbenullige voorlichter aan de andere kant, die je allereerst een compliment maakt over zijn of haar bijzondere voornaam. Daarna word je iets wanhopiger en vertelt dat je ontslagen wordt als je het interview niet voor elkaar krijgt. Het is te zot voor woorden, maar het werkt echt.
Met een ander staaltje van onderdanig theater lukte het me een paar jaar terug voetballegende Alfredo di Stéfano te interviewen. Het aandringen werkte bij hem contraproductief. Ik stond op het punt de handdoek in de ring te gooien en wierp wanhopig mijn laatste wapen in de strijd. “¡Pero Don Alfredo, sera un honor tan grande tener una entrevista con usted!” Vertaald: “Maar meneer Alfredo, het zou zo’n enorme eer zijn een interview met u te hebben!” Het werkte onmiddellijk. “Ah! Een eer!! Goed, kom morgenmiddag maar langs in het stadion.”
De volgende dag hadden we een prachtig gesprek over Argentijnse tango.

Schateiland b.v.

2006-02-01T11:46:00.000+02:00

Het klassieke kinderboek van Robert L. Stevenson verbleekt erbij. Professionele schatgravers zijn in de Straat van Gibraltar op zoek naar de resten van het vlaggeschip van de Britse vloot, de HM Sussex.
Het noodlot sloeg toe tijdens ruw weer in de nacht van 19 februari 1694. Zeewater sloeg de kanonsgaten binnen en het schip zonk zo onopgemerkt dat zelfs de kapitein het zich niet realiseerde. (Admiraal Francis Wheeler spoelde de volgende dag in zijn pyjama aan op de kust van Tarifa. Hij sliep vermoedelijk gewoon door de ondergang van zijn schip heen.). Uiteindelijk zouden maar twee matrozen de ramp overleven.
De Sussex was hierna snel in de onpeilbare diepte van de geschiedenis verdwenen als niet een legende de overhand had gekregen. Die vertelt het verhaal van een geheime missie. Het schip vervoerde tonnen aan zilveren en gouden munten.
De legende overleefde drie eeuwen en kwam op het bureau van het beursgenoteerde Amerikaanse ‘Odyssey Marine Exploration’ terecht. Het is een opmerkelijk bedrijf, een schatgravers b.v. zou je zeggen. Het enige dat Odyssey doet is scheepswrakken zoeken en de kostbare lading bergen.
Zo snap je meteen waarop ze op moment in de Straat van Gibraltar dobberen. Odyssey beweert dat ze de Sussex lokaliseerde. Op grote diepte zou het zijn, ergens tussen de 700 en 1000 meter, al willen ze niet zeggen waar precies, om andere schatgravers niet op ideeën te brengen. Wel wordt nu snel duidelijk of de overlevering echt waar is en de Sussex tonnen goud en zilver vervoerde.
Tot zover het tot de verbeelding sprekende verhaal - want de geschiedenis heeft een uiterst commercieel tintje. Odyssey sloot een contract met de Britse regering, eigenaar van het schip en daarmee de lading. Een deel van de opbrengt is volgens dat contract voor Amerikanen. Maar liefst veertig procent, wanneer de opgedoken munten meer dan 500 miljoen dollar waard zijn. Historici zijn verontwaardigd dat de Britse overheid een historische vondst zomaar aan een stel schatgravers verpatst. Ook Sir Francis Wheeler zal zich in zijn graf omdraaien.
Rillend in zijn pyjama.

Het geheime leven van woorden

2006-01-30T21:07:00.000+02:00

Een Gouden Kalf heet in Spanje een Goya en gisteren werden ze uitgereikt. Dat gaat steevast door polemiek omringd. Vorig jaar was het centrum van alle dispuut het enfant-lang-niet-meer-zo-terrible Pedro Almodóvar. Kwaad op de Spaanse Academie voor de Kunst en Cinematografische Wetenschappen omdat hij geen prijs kreeg voor zijn overigens matige laatste film ‘La mala educación’.
Almodóvar zou nóóit meer een prijsuitreiking bijwonen, aldus het wonderkind zelf. Aldus geschiedde in ieder geval dit jaar. Waar ging het andere jaren over? Om protesten tijdens de live-uitzending. Tegen de deelname van Spanje aan de geallieerde inval in Irak. Tegen de ETA.
Het probleem dit jaar was dat het gala slaapwekkend lang duurde. De live uitzending begon om tien uur ‘s avond en zou tot twee uur in de nacht voortkabbelen. Inclusief ieder half uur zeker een godbeterehet kwartier aan reclame. Ik heb het zelf rond middernacht al opgegeven, boos om zoveel tijdverspilling.
Zo las ik morgen in de krant pas hoe het afliep, hetgeen een tweede kwestie behelst. Want uiteindelijk won dus niet de grote favoriet, een film die Obaba heet. Nu is Obaba’ een draak van een film over de speurtocht van een irritante filmstudente naar een geheim in een of ander Baskisch dorp. Ik ben het er wel mee eens.
Zeker omdat een echt heel prachtige film won. La vida secreta de las palabras (‘Het geheime leven van woorden’) kreeg vier Goya’s, waaronder een voor de Catalaanse regisseuse Isabel Coixet. Vooral opmerkelijk aan de film is dat hij in het Engels werd gemaakt. Hoofdrolspelers zijn de Amerikaan Tim Robbins, Canadese Sarah Polley en goed, ook Spaanse acteur Javier Camara. (Die in een interview bekende dat hij zo slecht Engels spreekt dat hij meestal niet wist in welke scène hij zat).
Een man (Tim Robbins) komt langzaam bij van zijn verwondingen op een booreiland. Hij wordt verzorgd door een verpleegster (Sarah Polley) die een gruwelijk leven achter zich heeft. Ik vertel niet meer van La vida secreta. Het voert je als kijker terug naar jaren die je zowat vergeten bent. Joegoslavië. Halverwege de jaren negentig. Je beseft je weer hoe selectief het geheugen is. Hoeveel we al dan niet gelukkig vergeten. Coixet maakte zo'n film waardoor je stilletjes de bioscoop verlaat. Ga kijken als je em eens op een festival of in een filmhuis treft.
(Foto Kiko García)

De doden aan de andere kant

2006-01-29T20:41:00.000+02:00

Een kille grijze zondagmiddag en heel toevallig – ik was onderweg naar iets anders – terecht gekomen op de begraafplaats van Paracuellos de Jarama. Zelfs als je dat niets zegt heb je het wellicht ooit gezien. Bijna ieder toestel dat in noordelijke richting vertrekt van het vliegveld Barajas komt erover heen. Kijk naar beneden als je opstijgt en je ziet een wit kruis, in wit steen neergelegd op een heuvel.
Het kruis dat Paracuellos markeert doet dat natuurlijk niet toevallig. Het werd er dik zestig jaar geleden neergelegd, juist zodat iedereen die bij Barajas vertrok of aankwam het zou zien. Sta je op de grond en er voor dan tref je een boog waarop ‘Begraafplaats van de martelaars' staat. Vrijwel onmiddellijk daarna stuit je op de beheerder van Paracuellos, Ángel Gascón.
Met enige achterdocht wacht Gascón me bij de kapel op, met achter hem een oude Mercedes en zijn vrouw in een echte bontjas. De achterdocht maak plaats voor een glimlach. Ah! De Nederlandse pers! Hierna volgt de uitleg die ik wel wist. Op Paracuellos liggen de doden van de Republiek. Anders gezegd, de rechtse gevangenen afgemaakt door links.
Achthonderdduizend Spanjaarden kwamen om het leven tijdens de burgeroorlog van 1936-’39, schat de Britse historicus Hugh Tomas. Als ik de beheerder van Paracuellos mag geloven liggen er bij hem van al die doden tussen de acht- en tienduizend in het massagraf waarop we staan. “Bijna zesduizend mensen konden we identificeren”, bromt Gascón.
Tomas refereert er ook even aan, in zijn onovertroffen standaardwerk The Spanish Civil War. Tijdens het beleg van Madrid in 1936 werden volgens Tomas zeker duizend rechtse gevangenen van de republiek uit hun modelgevangenis geplukt en overgebracht naar Paracuellos. Daar werden ze “afgeslacht” in de paniek dat het Franco zou lukken de hoofdstad in handen te krijgen.
‘Antonio Calvo Fernandez. Vermoord door de marxistische hordes. 28 november 1936’, lees ik op een afgebrokkelde grafsteen. “Hier moeten we het helemaal zelf doen”, moppert Gascón. “We krijgen geen hulp, geen subsidie. Helemaal niets.” Ik mag de kapel van Paracuellos zien. Op de vlag naast het altaar zijn het juk en de pijlen van de fascistische Falange geborduurd. Gascón is daar echt trots op. Dat zie ik aan zijn ogen als hij vraagt of ik nog eens terugkom voor de zondagsmis.

Gelukkig 4703

2006-01-28T19:58:00.000+02:00

Vandaag een voorschot op het jaar van de hond in de Chinese supermarkt genomen. Het zit een beetje verstopt, al bevindt de winkel zich hartje binnenstad onder Plaza de España.
Onder het plein zit niet alleen een rokerige parkeergarage van een aantal verdiepingen, maar ook een miniwinkelcentrum. Mijn China Town Madrid. Op een rij bevinden zich het Chinese reisbureau ‘Het verre Oosten’, een boekwinkel met dezelfde naam en een supermarkt. Het is de enige plek in Madrid waar heerlijk-heden als ketjap, sambal, zoetzure Thaise saus en bergen noedels worden verkocht.
Ik kom er vaak, al is het winkelpersoneel traditioneel Chinees, dat wil zeggen gewoon nors. Heb ik meer tijd dan ga ik naar de snackbar die ook onder Plaza de España huist. Tegenwoordig zijn ze er iets alerter op niet-Chinese klanten en hebben ze zelfs een menukaart in het Spaans.
Nog nooit zulke lekkere gebakken noedels gegeten als daar. Je ruikt ze al in de gangen van de metrolijn 3, die ook onder het plein rijdt. Eenmaal in de snackbar achter je dampende kom flitsen de zangeressen van Chinese satelliettelevisie achter je stokjes voorbij.
Tot zover China Town Madrid. Vier winkels, dan houdt het op. Maar ook elders in de stad kregen de Chinezen voet aan de grond. Ze hebben een wat slechte faam door hun winkels waar alles maximaal een of twee euro per stuk kost. Maar waar ze vol sterk in zijn is met hun textielhandeltjes. Tientallen zaken hebben ze, vooral in de wijk Lavapiés. Niet lang geleden zag je daar ook een ongewone demonstratie van Chinezen, gekant tegen het autovrij maken van de straten waar ze juist hun bedrijven hebben.
De meest bizarre legende rond Chinezen in Madrid is vast een broodje-aapverhaal. Maar het gaat wel de ronde. Al tientallen jaren is er geen Chinees meer in Madrid gestorven. Niet van ouderdom, niet aan een ziekte, niet aan een ongeluk. Nooit gaat er een dood. Althans de gemeente registreert ze niet. Het vermoeden bestaat dat paspoorten van overleden Chinezen worden doorgegeven aan nieuwkomers in de hoofdstad. Dringt natuurlijk wel meteen de vraag op waar de doden blijven.

Belangrijk berigt

2006-01-27T21:29:00.000+02:00

‘Belangrijk berigt, van de zeden, gewoonten en het character, der Spanjaarden’. Een historica uit Amsterdam stuurde me een prachtige 18de eeuwse karakterschets van de Spanjaarden. Het staat gepubliceerd in een protestants cultureel tijdschrift, Nieuwe Algemeene Vaderlandsche Letteroefeningen.
Wat kunnen we in deze letteroefening leren van de Spanjaarden anno 1790? Dat ze deftig zijn in houding en in gesprekken. Ze zijn zelfs “openhartig, braaf en moedig, vaderlandslievend”. Maar na deze positieve opmerking slaat de sfeer snel om. We hebben het immers ook over mensen die je bijgelovig kunt noemen. Jaloers, achterdochtig en wraakzuchtig.
Daarna vliegt het verhaal verder en benoemt de schrijver zelfs de regio van het land. Bijvoorbeeld de Catalanen. Vlijtig maar ruw, jaloers, alleen aan zichzelf denkend; doch in hun voorkomen vriendelijk. Pas op in Valencia. De mensen daar zijn scherpzinnig, vals en lui. Alle kwakzalvers en potsenmakers komen uit Valencia, zo waarschuwt de Nieuwe.
In Andalusië spelen andere problemen op. Het gebied heeft niets eigens, zelfs de taal is niet van henzelf. Ze zijn er vol grootspraak, zijn vrolijk maar lui. De inwoner van Castillië is op zijn beurt trots, zwijgzaam, “schenkt zijn vriendschap aan niemand”. Het slechtst komen de Galiciërs er af. Zij zijn niet meer dan ‘knechten’ zo weet de auteur.
Maar het beste moet nog beginnen in de uitleg over Spaanse vrouwen. “Zij tonen zich zeer voldaan als iemand hen genegenheid laat zien. Zij begeren gestreeld en gevleid te worden. Houden erg van opschik, vooral diamanten ringen." Zo gaat het nog een tijdje verder.
“Hun ogen zijn zo mooi dat zelfs de lelijke vrouwen bekoorlijk zijn. Ze bedekken hun voeten met een lang gewaad. Maar pas op: het tonen van een blote voet betekent nog geen gereedheid tot het verlenen van alle mogelijke gunsten.” Vertel mij wat.
Ik moest meteen denken aan wat schrijver Jean Schalekamp me ooit vertelde. Hij vestigde zich in 1960 in Spanje. Zijn moeder vond dat een slecht plan. "Ach jongen, Spanje! Zou je dat nu wel doen? Dat land waar we tachtig jaar oorlog mee hebben gevoerd?"
(Met dank aan Edwina Hagen)

Eerbetoon (2) aan Andrés Rábago

2006-01-26T21:11:00.000+02:00

Toen ik me eind vorige eeuw in Spanje vestigde dacht ik dat het nooit meer goed kwam met mij en de media. Een mens heeft zijn gewoonten, zo zijn eigen dingen die hij graag leest, luistert of ziet. Hier in Madrid was alles anders. De kranten voelden anders, de radio bekte verschillend en televisie was niet om aan te zien. Met dat laatste is het nooit meer goed gekomen.
Met de kranten en radio daarentegen bloeide mijn relatie op. Zo erg dat ik ze zelfs mis wanneer ik op vakantie ben. Over de radio schrijf ik een andere keer. Dit stukje is mijn tweede eerbetoon op deze blog, nu aan tekenaar Andrés Rábago.
Noem die naam in Spanje en niemand kent em. Zijn pseudoniem ‘El Roto’ (letterlijk: ‘De Gebrokene’) is echter een bekende Spanjaard. Hij staat iedere dag met zijn tekening in de krant op pagina twee van het katern over Madrid. Ik had nog nooit zulke schetsen gezien. Vaak heel dik aangezet alsof hij het met houtskool schetst. Dan weer heel dun en met een pennetje uitgewerkt. Altijd in zwartwit, behalve in de dikke zondagkrant. Dan krijgt El Roto een steunkleurtje.
Het werk is doordrenkt van het cynisme dat soms wel heel zwartgallig is. Bijvoorbeeld deze. Vrouw kijkt naar televisie en zegt: “Dat waren nog eens tijden, toen had je maar twee netten om te haten.” Bij een zaaiende boer: “Ik zaai bonen en ik oogst subsidies”. Onder een tekening van haaien in zee: “De nieuwe immigratiedienst.”
In een interview zei El Roto (1947) zelf over zijn werk dat hij zich met humor niet bezig houdt. Wat hem meer interesseert is satire. “Natuurlijk kan satire humor bevatten, maar ook andere ingrediënten. Ik hou helemaal niet van een term al humorist. Bij sommige kranten noemen ze ons de tekenaars van het hoofdredactioneel commentaar. Dat klopt ook niet. Het idee al, dat je in dienst van een redactie werkt om hun mening uit te dragen.”
In deze blog twee Roto-tekeningen ik van de web van El País leende. De eerste is filosofisch. “Spanje zinkt!” “Welnee je vergist je, jij bent het die valt.” En de tweede, bij de automobilist: “Natuurlijk bestaat de scheiding der machten. Maar na afloop dineren we altijd met elkaar!”

Wat is natuur?

2006-01-25T19:33:00.000+02:00

Het is niet te geloven. In Spanje lukt het ze beter het milieu te beschermen dan in Nederland. Dat wil zeggen, een béétje beter. De Spanjaarden staan op de 23ste plaats van de Milieu Prestatie Index, een onderzoek waarbij twee universiteiten de aanpak van milieuproblemen wereldwijd met elkaar vergelijken.
De Spanjaarden staan op de lijst net onder Duitsland. Nederland bevindt zich een paar plekken lager op 27. Gelukkig nog net boven de Verenigde Staten zelf, waar het Kyoto-verdrag nog altijd een totaal onbekend begrip is. Bovenaan de lijst staan de landen waar ze de meeste middelen hebben om bomen groen te houden. Eerst Zweden, daarna Finland. Wel heel verrassend volgt daarna een land als Tsjechië dat ik niet onmiddellijk met schone lucht in verband bracht.
Maar ik ben verbaasder over de prestaties van mijn eigen Spanje. Het mag dan zijn dat ze in Amerika nog nooit van Kyoto horen, dat geldt hier voor een woord als “milieu”. Milieu, dat is voor de meeste Spanjaarden een open plek in het bos waar je naar toe gaat om vuurtje te stoken en na afloop een lading lege bierflessen achter te laten.
Het is gelukkig winter op het moment, de lucht vochtig en de temperatuur laag. Verandert dat over een maand of drie, dan kun je de eerste bosbranden verwachten. Die ontstaan doorgaans door de rituele vleesverbrandingen in de open lucht. (En trouwens ook door boeren of projectontwikkelaars, maar dat is een ander verhaal).
Bij de brand in de bossen van Guadalajara ging een oppervlakte van dertienduizend voetbalvelden verloren. Elf brandweerlieden kwamen om het leven. De picknickende Madrilenen die de fik veroorzaakten reageerden stomverbaasd op hun arrestatie. Een snikhete zomer? Barbecue? Brand? Uh?
Terug naar de Spaanse natuur. Die bestaat feitelijk pas heel kort. Biologielessen waarin de niños wordt geleerd dat milieu iets bijzonders is, staat pas heel kort op het rooster van de lagere scholen. “Pas als je weet dat iets uitzonderlijk is wil je het ook beschermen”, zei een aardige milieuvriend van Ecologistas en Acción me niet zo lang geleden. De ware Spaanse minister van Milieu laat nog een generatie op zich wachten.

Slachtoffer en verlosser

2006-01-24T11:02:00.000+02:00

De man links op de foto heet Josep-Lluís Carod-Rovira. De foto dateert van een jaar geleden. Carod griste op werkbezoek in Jeruzalem een souvenirdoornenkrans van een kraampje en poseerde een voor de Catalaanse deelstaatpresident Maragall. Het ging in een flits maar foto was al gemaakt. Zowel door de Catalaanse deelstaatpresident als door een snelle persfotograaf achter hem.
Je kunt je de heisa in het katholieke Spanje voorstellen toen de volgende dag alle kranten met het beeld openden. Carod-Rovira smalend als Jesus Christus himself. De polemiek moest nog maar beginnen. Nog diezelfde dag weigerde Carod naar een herdenking voor de vermoorde Isaac Rabin te gaan. Carod had gestampvoet, want stel je voor. Tijdens de ceremonie wapperde alleen de Spaanse vlag. Niet de Catalaanse! (De dag na de herdenking en nog meer heisa keerde Carod terug naar het graf. Nu alleen. En zonder vlaggen. Had –ie toch nog zijn zin gekregen.).
De incidenten schetsen iets van de grilligheden van de man die de politieke agenda van Spanje bepaalt. Carod is leider van Republikeins Links van Catalonië (Esquerra Republicana de Catalunya, ERC). Zijn partij bestuurt met de socialisten de linkse regering van Catalonië. Maar ook is de ERC een van de pilaren voor premier Zapatero. Diens regering is een minderheidskabinet en leunt sterk op de ERC.
Daarmee beginnen ook de problemen van Zapatero. Wat de ERC is wel heel nationalistisch als het om Catalonië gaat. Je ziet dat meer in Spanje, waar Catalanen of bijvoorbeeld Basken zichzelf voortdurend als slachtoffer en verlosser neerzetten. Hun navel is de hele wereld en als je ze spreekt dan gaat het over de dictatuur alsof dictator Franco pas gisteren overleed.
Een parlementslid van ERC dat ik onlangs voor de radio interviewde stond erop dat het interview in het Catalaans ging. Het was niet dat hij geen Spaans sprak. Dat hij me niet begreep. Dat hij zich beter in het Catalaans kon uiten. Het ging erom dat het Spaans de taal van Madrid en daarmee van de onderdrukker is. Ik hoop dat veel luisteraars in Nederland ook dat belang wel inzagen.
Vandaag beslist de ERC over de ontwerptekst van het Catalaanse statuut waarin de afspraken tussen de deelstaat Catalonië en het land Spanje zijn vastgelegd. Een verhit debat, want de discussie gaat over zinnen als: ‘Catalonië is een natie’.
Eigenlijk maar goed dat wij Hollander weinig kaas hebben gegeten van het allesvretende nationalisme. Ik ben wel nog altijd benieuwd naar de foto die Maragall die dag zelf op de markt in Jersuzalem maakte.

Het is ons ree-eecht

2006-01-23T10:52:00.000+02:00

Na berichten over het alcoholgebruik onder jongeren een telefoontje uit Nederland. Of ik iets kon vertellen over drinkende Spanjaarden. In Spanje valt het immers ontzettend mee.
Ik moest de redacteur teleurstellen. Spanje is een bar bacchanaal. Het begint al op donderdagavond als hordes scholieren op de pleinen samenkomen. Ze drinken alles op wat los en vast zit. Populair is calimocho. (Recept : anderhalve liter cola, een fles rode wijn, vervolgens door elkaar mengen). Daarna volgen de sterkere mixjes. Niks geen yupperige breezers. Een beetje Spanjaard gooit het gewoon zelf door elkaar, in willekeurige verhoudingen. Wodka. Rum. Whisky. Bier. Cola. Fanta. Sprite.
Aangezien je onder de achttien jaar geen kroeg binnenkomt is de plek van samenkomst iedere willekeurige open ruimte in de binnenstad. Liefst met bankjes en struikjes. De bankjes om op te hangen. De struikjes om de drank na een tijdje weer kwijt te raken. Want erg misselijk word je er wel van als je alles door elkaar gooit.
Het slagveld na eenmaal gedane zaken valt nauwelijks te beschrijven. Glasscherven vermengen zich met plakken kots en een penetrante urinegeur. Overal liggen de bekers die met ijsblokjes en al verkocht bij de avondwinkels die misleidend ‘Gedroogde Vruchten’ boven de deur hebben staan. Ook de goedkope supermarkten doen puike zaken als het weer weekend wordt.
Hordes stromen langs de schappen op strooptocht naar flessen bier, wijn, whatever. Bronstig gezoend wordt er voor de schappen met chipszakken. Daarboven hing de Día supermarkt een bordje op: ‘Verboden de verpakkingen binnen de winkel te openen’.
Ze proberen er hier in Madrid iets aan te doen. Samenscholingen met flessen alcohol – in de volksmond bekend als botellon – zijn sinds een jaar verboden. Avondwinkels verkopen na tien uur in de avond geen alcohol meer, ook niet als je oud bent. De politie grijpt met harde hand in. ME-busjes grendelden onlangs het legendarische Plaza 2 de Mayo, historische plek van de culturele opleving van de jaren tachtig, weer eens af. Met de hand op de wapenstok werd zo voorkomen dat de calimocho er zou vloeien.
In andere Spaanse steden ontstonden complete veldslagen toen de gemeente iets wilde doen tegen de luidruchtige feestvierders. Een orkaan aan bierflessen en ijsblokjes was het antwoord. Charges volgden. “Het is ons ree-eecht!”, lalden de kids tegen de geschrokken cameraploegen van de journaals. Niet denken - lekker tanken.
Dat zeiden wij ook altijd in de scene van Utrecht.

Subsidie op Chupa Chups

2006-01-21T16:07:00.000+02:00

“Ik ben 49 jaar van mijn leven knettergek geweest. Alleen de eerste negen jaar rookte ik niet. Dat waren om precies te zijn de eerste jaren van mijn leven. Ik was knettergek, want je kunt gewoon stoppen met roken en je merkt er niets van.”
Het enfant terrible van de Spaanse socialisten Juan Carlos Ibarra keek boos op de bijeenkomst Forum Europa in Madrid. Ik zag hem ineens voor me. Een jongetje van tien jaar eind jaren vijftig in het doodarme westen ter hoogte van de Portugese grens. Voorzichtig haaltjes nemend aan zijn shagje. (Ikzelf was vijftien toen ik begon en zou het een kwart eeuw stug volhouden. Wat een slavernij.).
Een sigarettenmerk uit de jaren van Ibarra was Ideal, zeg maar staatssigaretten waren dat. Met de knoet van Franco erover zeiden mensen in die tijd: “Ach Spanje! Het heeft steeds minder idealen.” Nog steeds heb je van die typisch Spaanse merken. Fortuna. Ducados. Spotgoedkoop zijn ze. Ducados kost 2,25 euro. Toegegeven, die prijs ging een aantal keer over de kop in vergelijking met tien jaar geleden toen je al voor drie eurokwartjes klaar was.
Maar Spaanse tabakswinkels blijven goedkoop. Hele hordes Engelsen komen er ieder weekend voor over. Allereerst om zich aan het goedkope alcohol te laven en de stranden onder te kotsen. Daarna om met koffers vol sloffen rookwaar brak maar tevreden huiswaarts te keren. Idealen in Spanje? Er bestaat geen land waar zoveel gepaft wordt, en waar ze dan ook jaarlijks met ze tienduizenden sterven door het roken.
Het heeft met de straatcultuur te maken, leggen sociologen je dat uit. Een dapper besluit van de regering per 1 januari het roken op bedrijven te verbieden lost in ieder geval op het eerste gezicht weinig op. De toegang tot grote bedrijven is tegenwoordig bedekt met een tapijt van peuken van werknemers die nu dus gezellig met elkaar buiten roken. In Bilbao is het gemeentebestuur van lieverlee maar begonnen met het verstrekken van draagbare asbakken.
Hoewel zelf met roken gestopt heeft Juan Carlos Ibarra een dilemma. Hij bestuurt het straatarme Extremadura waar zowat alle tabak groeit die Spanje verbouwt. Zesduizend families produceren jaarlijks een slordige 42 miljoen kilo. Hiervoor hevelt Brussel aan steun jaarlijks 120 miljoen euro naar Spanje over - immers noodlijdende tabaksboeren.
Ibarra opperde donderdag voorzichtig dat die Europese subsidie minstens zo idioot is als het feit dat mensen roken. Misschien is het een oplossing dat hij in Extremadura een lolliefabriek voor afkickende verslaafden opent. Dat is geen flauwe grap. Het Spaanse Chupa Chups, de legendarische Spaanse lolliefabrikant, zag in deze eerste maand van het rookverbod hoe de verkoop met 50 procent toenam.

Madrileense tunnelwoede

2006-01-20T14:11:00.000+02:00

Ze hebben iets met tunnels in Madrid. Gek zijn ze er van. Vergelijk maar eens de plattegrond van de metro halverwege de jaren negentig met die van nu. Tientallen metrostations kwamen erbij. Kilometers en nog eens kilometers metrospoor werden aangelegd.
Tuurlijk is dat duur, al leek het erop dat zowel gemeente als de deelstaat niets anders kon verzinnen met de dikke portemonnee van de Brusselse cohesiefondsen op zak.
Toegegeven, het ging allemaal in een snelheid die de tunnelbouwers in Amsterdam wit om de neus moet maken. Een van de laatste aanwinsten is een supersnelle metrolijn naar het vliegveld. En ook het zuiden van de moloch Madrid kreeg een eigen prachtige ringlijn naar ellendige voorsteden als Fuenlabrada en Getafe. Nog een lange neus naar Nederland zijn de spotgoedkope kaartjes. Je betaalt 60 cent per ritje, dat net zo lang mag duren als je zin hebt. (Pas als je de toegangshekjes voorbij loopt betaal je opnieuw.).
Politiek bekeken levert het in Madrid allemaal stemmen op. Zowel voor de gekozen burgemeester als de gekozen deelstaatpresident. Toen de vorige vertrok verscheen zijn beoogde opvolgster voor een uitzinnige schare Partido Popular-stemmers. “Na de bouw van de zuuuuuuuiiiidlijn… beloof… ik u… een noooooordlijn!” De zaal ging door zijn dak na deze belofte van lijsttrekster Aguirre. En nu zitten we in de deelstaat met haar opgescheept.
En wat geldt voor metrotunnels geldt uiteraard ook voor autotunnels. Die zijn net zo makkelijk te boren in de rotsbodem en leveren minstens zoveel politieke prestige op. Tien jaar woon ik nu in Madrid. En ieder jaar kon ik een paar nieuwe tunnels tellen.
Maar erger werd het toen burgemeester Gallardón in 2003 aantrad. Geen plein ontsnapte nog aan de graafmachines. Nieuwe tunnels werden vreemd genoeg parallel naast bestaande tunnels gegraven. De Madrilenen smalen tegenwoordig over de aanleg van “lach-tunnels”. Een andere mop in de stad gaat over de zoektocht van Gallardón naar Osaman bin Laden in het ondergrondse tunnelstelsel.
De laatste plaag is de ondertunneling van een deel van de ringweg M30. Deze tienbaans autoweg lag ooit aan de rand van Madrid, maar is met de groeistuipen van de stad aan de rand van het stadscentrum gekomen. Kilometers lang wordt de nieuwe tunnel die onder een zwartgerookte Romeinse brug en de vieze rivier Manzanares wordt geboord. Een duur geintje is het, ongeveer 4 miljard euro, omgerekend 1.200 euro per inwoner. Een groot deel moet in 2007 klaar zijn.
Uiteraard rond de nieuwe verkiezingen.

De oorlogsbuit van Franco

2006-01-19T09:14:00.000+02:00

De vrachtauto’s nemen allereerst de snelweg naar Madrid. Daarna gaat de reis verder naar Barcelona, zeshonderd kilometer verderop. 507 dossierkisten.Met iedere kilometer die ze afleggen geneest de open wond van de burgeroorlog een beetje. De kisten bevatten stapels documenten van het Catalaanse bestuur en allerlei privé-personen. Geboorteaktes. Liefdesbrieven. Persoonbewijzen. Documenten over het arbeidsverleden van burgers. Inschrijvingen.
Het was destijds een fraaie oorlogsbuit. In juli 1939 reden twaalf treinen het station van Barcelona uit - in omgekeerde richting van de vrachtwagens die vandaag de Catalaanse hoofdstad naderen. De vervolging van de tegenstanders van de Spaanse caudillo moest nog maar beginnen.Daar hielpen de wagonladingen vol documenten prachtig bij. Het was het allerbeste bewijsmateriaal om de oppositie de mond te snoeren en naar werkkampen te deporteren. Of in sommige gevallen simpelweg te liquideren. Het merendeel van de papieren zou verdwijnen. Op 507 kisten na, die begin jaren veertig in kasten van de archiefdienst in Salamanca belandden. Daar werden ze nog regelmatig geraadpleegd door de speciale rechtbanken ter “Bestrijding van de Vrijmetselarij en het Communisme”. Daarna werd het stil. Alleen bij heel hoge uitzondering klopte wel eens een Catalaanse historicus bij het archief aan.Pas na de dood van Franco begonnen de echte problemen. Het ging aanvankelijk nog in de sfeer van de transitie, waarin vooral geen rekeningen met het verleden werden vereffend. Zo zouden ook de dossiers blijven waar ze inmiddels enige decennia lagen opgeslagen. Catalonië eiste dan wel zijn papieren terug, maar trof weigering op weigering. De conservatieve deelstaat Castilla y León - waar Salamanca inmiddels onder viel – hield voet bij stuk.Het werd een principezaak, een strijd, de papieren een symbool. Rechts stond opnieuw tegenover links, tegenover al te eigenzinnige regio’s van Spanje. Catalonië won uiteindelijk in december 2004. Een speciale commissie bestaande uit historici, juristen en archivarissen adviseerde toen het Ministerie van Cultuur dat de kisten terug moesten. Demonstraties in Salamanca (tegen), demonstraties in Barcelona (voor). Even leek het alsof de burgeroorlog nooit meer over zou zijn.Pas vandaag komt aan decennia getouwtrek een eind. De overkomst van de kisten uit Salamanca wordt in Catalonië als een morele overwinning gevierd. “Echt historische waarde hebben de documenten niet, sentimentele betekenis des te meer”, legt iemand in Catalonië me uit. De documenten worden voorlopig tentoongesteld in de expositiezalen van Palau Moja in Barcelona. En Franco is weer iets meer dood.

Het licht van Gran Vía

2006-01-17T20:50:00.000+02:00

Foto’s uit een tijd dat toerisme nog niet bestond en al helemaal niet in Spanje. De burgeroorlog van de Spanjaarden, die was weliswaar van langer geleden, maar iedereen in het land wist inmiddels wat een generaalsregime betekende. 1955. El generalissimo Francisco Franco had nog twintig jaar te leven, terwijl op de Plaza Mayor in zijn hoofdstad kinderen op blote voeten liepen. Ook de Nederlandse fotograaf Cas Oorthuys zou uiteindelijk in 1975 dood gaan. Maar in 1955, toen was hij een razende veertiger. Het zijn jaren waarin Oorthuys met schrijver Bert Schierbeek werkt aan een serie 'foto-pockets', waarvoor het tweetal iedere keer een ander land bezoekt. Ruim dertienhonderd foto’s knipte Oorthuys tijdens het bezoek aan Spanje. Dat aantal is onthutsend als je erbij bedenkt dat de fotograaf met rolletjes van twaalf opnames werkte. Meer paste er niet in de Rolleiflex. Een aantal van die prachtige foto’s hangt nu op fris barietpapier bij de Karel van Antwerpen-stichting in Madrid.
“Tegen zeven uur ’s avonds is de Gran Vía een golvende mensenmassa. De kantoren stromen leeg, de arbeiders gaan naar huis, maar de winkels en cafés hebben een drukke tijd (…). Straks drinkt men zijn aperitief of laat zijn schoenen poetsen om klaar te zijn voor de grote parade, waaraan ook moeders en kinderen van harte deelnemen”, schrijft Schierbeek in zijn foto-pocket.De enthousiaste woorden staan onder een foto met warm laag zonlicht aan het eind van een meidag aan de Gran Vía. De kleren van de Madrilenen zijn al dun. De zomer ligt op de loer. Het is dringen op de brede boulevard. De terrassen zitten vol. De auto’s razen rijen dik langs de Banco de España.
Vanmiddag de verleiding niet weerstaan op dezelfde plek als Oorthuys een foto van de Gran Vía te maken. Het licht was aanmerkelijk minder mooi, maar de drukte als vanouds. Voor de Casa de Libros bedelde een man met een houten been. De lotenverkoper van de blindenloterij Once stond twee deuren verderop.Okee, drie jongens van de hypermoderne vluchtelingenorganisatie UNHCR zochten donateurs. En op het ronde gebouw bij Callao staat in plaats van Capitol tegenwoordig Vodafone in neonletters. Verkeersagenten schreeuwden. Moeders met kinderen kwamen voorbij. Schoenen werden gepoetst.
Het was ineens 1955.
(Foto © Cas Oorthuys/Nederlands fotomuseum)

Eerbetoon (1) aan Jan Brusse

2006-01-16T20:03:00.000+02:00

In dezelfde zomer eind vorige eeuw waarin Jan Brusse overleed vestigde ik me in Madrid. Een journalist met weliswaar enige ervaring. Maar van het buitenland wist ik verder weinig.
Maar goed. Een beetje correspondent kent zijn schoolvoorbeelden. De beslissing was snel genomen. Jan Brusse. Geen andere correspondent fascineerde met zijn verhalen van een land dat toen nog heel ver weg van Nederland lag. Frankrijk. Stokbrood! Beaujolais! In mijn herinnering was er geen andere correspondent. Er was alleen Jan Brusse.
Ik schrijf het zonder te overdrijven. Onvermijdelijk zijn al die verhalen van Brusse vandaag de dag hopeloos gedateerd. Maar plaats je ze in een periode waarin eerst Willem Wittkampf en later Simon Carmiggelt grootheden waren dan worden die Franse anekdotes al wat beter. (Een onthutsende ontdekking: Brusse leed aan een ernstige vorm van claustrofobie. Hij durfde nog niet de Eiffeltoren op).
Hier Parijs. Hier Jan Brusse. Onderaan de Eiffeltoren. Hier ik, zijn afnemer die nimmer aan hem twijfelde. Meer mensen gaven hem die status van huisvriend en verre oom. Het gebeurde tijdens zijn correspondentschap met regelmaat dat mensen zich met hun koffers voor het huis van Brusse posteerden, ervan overtuigd dat ze bij hem konden overnachten.
Hier Madrid. Al honderden keren gebruikte ik mijn aan Brusse ontleende kreet om e-mails aan te kondigen en telefoontjes met redacties te beginnen. “Hier Hilversum!”, hoor je dan wel eens een redacteur enthousiast roepen. “Hier Amsterdam!” Maar nog nooit legde iemand een link met mijn welbespraakte voorganger. Wordt een correspondent dan zo snel vergeten? Vermoedelijk wel. Bert Tigchelaar, legende in Duitsland, ging dood en kreeg een heel klein hoekje in De Journalist. Het doek gevallen. Voorbij.
Resumerend moet je dus bekommerd concluderen dat de post-Brusse jaren lang niet zoveel indruk achterlaten. Brusse vergeten. Tigchelaar ook al. Maakt het nog wel indruk je als Nederlander in een buitenland te vestigen? Een beetje. Interessante Spaanse onderwerpen? Die gaan over een witte aap in de dierentuin van Barcelona. Over het spoedige verdwijnen van de siësta, over ontspoorde Spaanse generaals.
Daarna houdt het spoedig op. Je gaat al bijna op de gedegen lijn van Brusse zitten en gooit de ene Spaanse anekdote na de andere richting Nederland. Er is internet, dus alles is dichtbij. Een verhaal van een minuut geleden uit het verre Spanje is net zo snel oud als alles dat op dat zelfde moment in Amsterdam plaatsvond. Of in Parijs.
Jan Brusse overleed aan de Côte d'Azur. In het huis dat ooit van Picasso was. Zie je nu wel dat hij iets met Spanje had.

Hier Madrid

2006-01-15T17:01:00.000+02:00

15 januari 2006. Opening blogspot. Hier Madrid!